cm

Ua tupu te ‘Āpo’ora’a a te mau fa’aterehau, i te mahana toru ra, i te Peretitenira’a no Porinetia farani.    

 

 

 

Parau ha'apapa no te tuha'a a Porinetia farani na te Rurura'anui no  ni'a i te mau Moana a Hiva a te Hau 'Amui

 

Ua tu'u atu te Peretiteni Edouard Fritch i mua i te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, ho'e parau ha'apapa no to'na 'amuira'a'tu na i roto i te Rurura'anui no ni'a i te mau Moana a Hiva, Peretiteni ti'a-pitihia mai e to te Fenua Fidji e te Patireia no Tuete, o tei tupu na i te Pu a te mau Hau 'Amui i New York, mai te 5 e tae mai i te 9 no tiunu 2017. Fa'atupuhia ia au i te tarena no te mau Fa no te Fa'ahotura'a e ti'a i te vaira'a 2015-2030, te fa a taua Rurura'anui ra o te paturura'a ia i te fa'a'ohipara'a i te Fa no te Fa'ahotura'a e ti'a i te vaira'a N°14 (ODD14) no ni'a i te parurura'a e te ti'a'aura'a e ti'a  te vaira'a o te moana e o te mau punavai faufa'a no roto i te moana.

 

Ma te 'ape'ehia'tu e te Fa'aterehau no te mau Faufa'a Tumu, o Tearii Alpha, e na te ho'e Tomite tere no te 'Amuitahira'a o te mau 'Oire no Matuita ma (CODIM), ua nehenehe i te Peretiteni, e rave rahi taime e fa'afa'aro'o atu i te reo o Porinetia. Na mua roa, i roto i te ho'e rurura'a fa'atuphia e te Forum no te mau Motu no Patitifa, i roto i te reira, ua fa'aha'amana'o atu 'oia i te faufa'a rahi no te fa'arava'ira'a faufa'a ninamu no te Fenua nei, e te fa'atumura'a atu i ni'a i te mau parau faufa'a rarahi o ta Porinetia farani e  'ai'opere nei e to'na mau taea'e no te Forum. I muri mai, ua nehenehe ia'na e parauparau atu i mua 193 mau mero no te mau Hau 'Amui, te mau Ti'a no te Totaiete Tivira, no te tuha'a unuma e no te totaiete 'ihi ma'imira'a, i roto i te ho'e panera fa'ata'ahia no te ti'a'aura'a i te mau tino ora no te mana. Ua riro te reira parauparaura'a ei taime  no te ha'afaufa'ara'a'tu i te mau tauto'ora'a no te fa'ahereherera'a o tei rave a'enahia mai,  e Porinetia farani e no te fa'a'itera'a atu i ta tatou mau fa'aotira'a 'api no te paruru fa'ahotura'a i te mau moana. 

 

I to'na pae, ua nehenehe ia'na ia parauparau atu i mua i te mau mero no te mau Hau 'Amui i roto i te ho'e panera no ni'a i te mau rave'a no te fa'arahi i te mau 'api a te mau huira'atira, na roto i te fa'ahotura'a e te ti'a'aura'a maita'i i te tautaira'a piri fenua e tairoto. Na roto i te reira, ua nehenehe ia ia'na e vauvau atu i te huru hoho'a api no te fa'ahotura'a porinetia, niuha i ni'a i te mau tareni rau e te ha'afaufa'ara'a i te mau 'aravihi e te fa'a'ohipara'a ihoa ra i te parau no te Rahui o te 'itehia ra to'na faufa'a rahi i teie mahana. Ua pii 'oia i te mau pu 'ohipa hamanira'a ma'a e te mau ta'atira'a e 'ere i ta te hau ia fa'ahotu i te mau rapera faito tapiho'ora'a tano no te mau hotu o te rava'aira'a o te nehenehe e ha'afaufa'a i te mau tapiho'ora'a na te ara i te mau hotu no te fenua. Ua titau ato'a 'oa ia paruruhia e ia ha'afaufa'ahia te mau punavai fa'a'ofa'ara'a no roto i te taimoana.

 

E te hope'ara'a, ua parauparau atu o Porinetia farani i roto i te rurura'a 'ohipa no te fa'aha'amana'o i te mau tapura 'ohipa o te ravehia nei no te pae parurura'a e no te ti'a'aura'a i te mau faufa'a punavai taimoana., no te vauvau atu i mua i te 'Amuitahira'a no te ao nei i ta'na mau tauto'ora'a 'api e no te ti'aoro i te mau fenua tautai rarahi ia fa'atura maita'i i te 'irava 30 no te Fa'aaura'a no Honolulu no ni'a i te fa'ahereherera'a e te ti'a'aura'a i te mau vahi ha'aputura'a i'a tauiui noa i to ratou mau moana parahira'a i roto ia Patitifa To 'O'a o te Ra e Ropu e o te tauto'o nei no te faufa'a ia 'iteauhia mai te mau hia'aira'a o te mau Fenua e mau Tuha'a fenua o te hotu maira.

 

Ua tae atu taua Rururaanui ra i ni'a i te papa'ira'a i te ho'e parau fa'aaura'a mana piihia  « Ti'aorora'a e Rave i te 'Ohipa » o te ani ra i te ta'ato'ara'a ia rave e 22 rahira'a fa'aotira'a ru no te pahono 10 mau titaura'a natihia i ni'a i te Fa no te Fa'ahotura'a e ti'a i te vaira'a n)14. Hau atu i te reira Ti'aorora'a e Rave i te 'Ohipa, ua riro taua Rurura'anui ra ei taime no te mau Ti'a tata'itahi no te ha'amau i ta'na mau fafaura'a hina'aro maoti mauhia ma te fa'ahepo 'orehia mai, no te paruru maita'ira'a e no te ti'a'au maita'ira'a i te moana e to'na mau faufa'a moana. No reira, hau atu i te 1 300 mau rahira'a fafaura'a e nehenehe e rave o tei tu'uhia mai.

 

Ua fafau o Porinetia farani no ni'a e piti tau tapaura 'ohipa : te ha'amaura'a i te Area Moana Rahi Ti'a'auhia piihia  « Te Tainui Atea » e  te fa'ahotura'a i te pupa reni no te mau Area Moana no te Ha'apiira'a. E piti ia nau ha'afatatara'a 'api o te fa'aiho maira i te hoho'a here roahia a'e e Porinetia farani no te 'aifaitora'a i rotopu i te Ta'ate e te Moana a Hiva.

 

Hau atu, ua riro ato'a taua Rurura'anui ra ei taime no te fa'anaho ho'e ravera'a 'ohipa hau atu i te maita'i e te Piha a te Tomitera no te Moana Patitifa a te Forum a te mau Motu no Patitifa. Te mau tuha'a ravera'a 'ohipa faufa'a rahi roa a'e no Porinetia farani o te fa'ahotura'a ia i te rava'aira'a e ti'a i te vaira'a na roto i te ha'amaura'a i te mau Rapera no te Rava'aira'a 'aifaito, te fa'ahotura'a i te ma'imira'a i roto i te tuha'a no te rave'apio no te mau moana, te mau araira'a no te  ha'amau i te mau Area Rarahi Ti'a'auhia e te 'arora'a i te mau ha'aviiviira'a no te mau pute urina na roto i te taimoana.

 

 

Horo'ara'a i te mau tauturu faufa'a moni na te mau taiete

 

No ta'na tapura 'ohipa no te ha'amahuta i te fa'arava'ira'a faufa'a, ua ha'amau mai te Haufenua e piti fa'anahora'a tauturu.Te matameha'i, no ni'a i te ho'e tauturu mauha'a a te mau taiete 'ohipa rii na'ina'i (AEPE) no te tauturura'a ia ratou i roto i te ratou mau 'opuara'a no te fa'atupu e aore ia no te fa'ahotu i ta ratou tapura 'ohipa.

 

Te piti, o te 'iriti mai ia i te ho'e tauturu no te fa'ahotu fa'ahoura'a i te mau faretoa rii na'ina'i e te mau fare tama'ara'a (ACPR) no te tauturura'a atu ia ratou i roto i ta ratou 'opuara'a no te fa'arava'i i ta ratou tapura 'ohipa no ta tratou ihoa mau vahi tapiho'ora'a tauiha'a e aore ra fare tama'ara'a i Porinetia farani.

 

No te mape'era'ae5 mau Totaiete o tei ani mai ho'e no taua na tauturu ra e piti, ua farii te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau e horo'a i te mau tauturu faufa'a moni no te ho'e faito e6 225 000 toata farane.

 

Mai te 'omuara'a mai o teie matahiti,

 

- 166 622 590 toata farane o tei horo'ahia na e 129 mau totaiete 'ohipa na roto i te fa'anahora'a AEPE, e

–               132 764 500 toata farane o tei horo'ahia na e 81 mau totaiete 'ohipa na roto i te fa'anahora'a ACPR

 

No te ho'e faito ta'ato'a e299 387 090 toata farane o tei horo'ahia nae210 mau taiete 'ohipa.

 

 

Fa'atauira'a i te fa'aotira'a mana no ni'a i te mau tauturu moni ma'a e no te mau ma'a tama'a e te vaira i roto te mau ha'amamara'a mi'i e te mau mea ora

 

Te fa'aotira'a mana n° 1169/CM no te 16 no 'atopa 2006 no ni'a i te mau ma'a hau e te mau ma'a tama'a e te vaira te mamara'a mi'ii roto e te mau mea ora, ua fa'atauihia na roto i te tu'u fa'ahoura'ahia mai ho'e tapura 'api no te rahira'a hau atu i te 400 rahira'a ra'au tanu, mau remu tara e mau remu paruparu,ritena, ote fariihiai roto i te 'apapara'a no te mau ma'a tama'a. No te reira mau tiare tupu, mau remu tara e mau remu paruparu, ritena, e nehenehe ratou e fa'a'ohipahia mai te mea, ua tunuhia e ua fa'aineinehia (fa'arirohia ei ma'a puehu e aore ra ua oti i te hamanihia, i te titi'ahia, i te tatuha'ahia, i te tamahia e i te tahopuehia).

 

Hau atu i te reira, te meratonia e vai mai i roto, e fariihia ia mai te mea, tei ni'a noa ite faito e ,  2 mg/i te mahana.

 

 

'Initi no te maumoniho'o i te mau ma'a no te 'aimamaura'a 'utuafare fetii i te 'ava'e tiunu 2017

 

I te tiunu iho nei 2017, ua mara'a te 'initi no te mau moniho'o o te 'aimamaura'a i ni'a i te 0,5 %, e ua ha'a'ati noa i te 108,11. No roto mai te reira mara'ara'a i te mara'ara'a pu'etau o te mau tarifa no e mau utara'a manureva na te ara. Mai te 'omuara'a mai o teie matahiti, ua mara'a te 'initi rahi no te mau moniho'o o te 'aimamaura'a ini'a i te 0,1 %(+0,6 % i ni'a 12 'ava').

 

Te 'initi rima rave 'ohipa ua mara'a ato'a i te tiunu 2017 iho nei (+ 0,3 %), ua mara'a mai 'oia i ni'a 0?9 % mai tetenuare maira (+ 0,9 % i ni'a 12 'ava'e).

 

I apae'au mai i te utara'a na ni'a i te manureva na te ara, ua mara'a te 'initi rahi i ni'a i te 0,2% ite tiunu ra 2017 (+ 1,0 % i ni'a 12 'ava'e).

 

 

'Initi no te mau 'ohipa patura'a fare e te mau patura'a a te hau no te 'ava'e no tiunu   2017

 

I te tiunu 2017, ua topa te 'initi no te patura'a Fare Teitei e no te mau Ptura'a a te Hau  (BTP) i raro i ni'a i te 0,1 %. Te mau moniho'o o te mau materia no te patura'a, te mau tauiha'a timite ihoa ra (0,4 %) e te mau tauiha'a uira (0,3 %), ua pa'epa'e rahi mai ia i te reira mara'ara'a. Ua topa te 'initi no te patura'a fare teitei 0,1 %, 'are'a to te mau Patura'a a te Ha, ua topa ia 0,2 %.

 

I roto i te patura'a fare teitei, ua topa te 'initi no te mau 'Ohipa Rarahi 0,1%, eto te Piti o te 'Ohipa Rarahi 0,2 %. I roto i te mau patura'a rarahi a te Hau, ua topa te 'initi no te Teni Tivira 0,2 %, e to te mau Patura'a 'Aravihi, ua vai ha'uti 'ore noa ia. .

 

I ni'a 12 'ava'e, ua mara'a te 'initi rahi a te BTP 0,8 %; te 'initi no te mau fare teitei, ua mara'a 1,0 % e to te mau Patura'a Rarahi a te Hau,ua mara'a ia 0,4 %.

 

 

Rahira'a Ratere i e 'av'e me 2017

 

I te mea, ua nene'i te Pu Matutura'a no Porinetia Farani i te ma numera no ni'a i te rahira'a ratere i haere mai i te fenua nei i te 'va'e me ra 2017, ua vauvau mai te Fa'aterehau vahine i te ho'e parau ha'apapa i roto i te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau. Ua farerei mai te 'ava'e no me e rave rahi mau ha'atafifira'a i te pae no te utara'a manureva na te ara e na te fenua nei o tei fa'atupuhia mai na e piti tau fa'aeara'a  'ohipa i roto i te mau taura'a manureva no te mau rerera'a na te ara e i te mau taura'a manureva na te fenua noa nei, mai te 15 no me e tae mai i te 6 no tiunu a te mau fa'ehau tupohe auahi tamoni a te Totaiete Taura'a Manureva no Tahiti, e mai te 16 no me e tae mai i te 19 no me na te mau fa'ehau tupohe auahi no te mau taura'a manureva no Porinetia farani.

 

E matara mai na roto i te mau numera i tu'uhia mai, e te raura'a i roto ho'e matahiti, na roto i te fa'aaura'a i te mau numera i te me 2017 iho nei, ua vai huru maita'i noa mai ia. 'Oia mau,te rahira'a ratere no ni'a i te Fenua (+ 7,3 %) e n ni'a i te pahi (+3,1 %) o tei mara'a ia i ni'a. 'Oia ato'a, te roara'a i fa'aeahia mai, ua mara'a ia i ni'a 1,7 % no te rahira'a mahana 13,7 rahira'a mahana.

 

No ni'a i te 'amuira'a mai tenuare e tae mai i te me, ua 'ite ato'ahia maite ho'e mara'ara'a no te rahira'a ratere i haere mai, 'inaha ua vai te numera rahira'a ratere i ni'a i te 105 669 (+2,8 % ia fa'ahi'ohia'tu i to taua area 'ava'e ra no 2016). E nehenehe e parauhia, 'i te  mea, ua mara'a te rahira'a ratere i nooho i ni'a i te fenua e 4,6 % e te numera no te mau ratere oriori na roto i te fa'a, tei ni'a ia i te 12,6 %, e hau atu a te mau numera i te maita'i, 'ahiri e 'aita te pahi ra o Paul Gauguin i reva atu na i ni'a i te tavirira'a.

 

Te fa'ahiti ato'a ra te Pu Matutura'a e te « rahira'a po o te mau ratere i roto i te mau nohora'a ua mara'a ia i ni'a i te faito 7,6 % i te me 2017 ia fa'ahi'ohia atu i to te me 2016 ra.  Na te reira e fa'a'ite maira i te ho'e faito maita'i o tei mau noa no te mau fatu pu nohora'a. No te 'ava'e noa no me 2017, a mara'a + 10 000 rahira'a po i ta'otohia e te ma ratere tapiha'a ia fa'aauhia'tu i to te me 2016, o tei riro ia ei fa'a'itera'a papu, e ua hanihia te mau ratere e haere mai i te fenua nei, 'aua'e te 'ohipa i ha'a 'amuihia mai no te fa'atupu i taua manuira'a ra, e te mau Fa'atere taiete Manureva e tae noa'tu i te mau fatu ti'a toro'a no te nohora'a. No taua noa 'ava'e ra no me 2017, te mara'ara'a + 10 100 mau po ta'otohia e te mau ratere tapiha'a ia fa'ahi'ohia'tu i to te me 2016, o te fa'a'ite maira i te hanira'ahia to tatou fenua, e ti'a ia ha'apoupou maita'ihia te mau ti'a manureva e te mau fatu nohora'a no Porinetia farani nei, ta ratou 'ohipa o te tano ia ha'apoupou maita'ihia.

 

No ni'a i te mau matete fa'atupu, e nehenehe e 'iteahia no te me ra 2017, ua mara'a fa'ahou te manira'a mai o te rahira'a ratere no te Fenua Marite Apato'erau mai, no te mau USA mai  (+6,2%) e no Tanata (+3,4%) o tei 'iteahia te hotu i te 'omuara'a no te matahiti. A 'amuihia i ni'a i te 'omuara'a o te matahiti, te mau matete Tapone  (+12,5%) e to Niu Terani (+43%) o tei hotu maita'i ; te mau matete no Farani (-0,3%) e no 'Europa ('eiaha o Farani) (-0,1%) o tei ha'uti 'ore noa mai  (ma te ho'e fa'aarara'a no Peretane e no 'Itaria) ; 'are'a ra, te matete 'Auteraria (-14,7%) ia tuatapapa maita'ihia ia e ti'a ai, no te ha'amahuta fa'ahoura'a.

 

 

Te ti'ara'a faufa'a moni o te RSPF no te matahiti 2016

 

UA vauvau mai te Fa'aterehau no te mau Autahira'a e no te 'Ea i roto i te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau i te ti'ara'a faufa'a moni o te RSPF no te matahiti 2016. E piti tau fa'anahora'a rahi roa, no te terera'a o te mau moni o mai no 2015 o tei horo'a mai i te numera hope'a roa : te ora'a mai i te toru o te matahiti 'i no te 'Afata no te Ti'ara'a 'ohipa e te 'arora'a i te orara'a veve i ni'a i te faito e  24, 23 miria toata farane, e te tuha'a a te Haunui no te fa'aaura'a  toru matahiti tei ni'a i te faito 1, 4 miria toata faranei te pitira'a o te matahiti.  

 

Te mau tohura'a no te 'afata terera'a faufa'a 'amui no 2016, o tei fa'a'ite mai ho'e 'apo'o i ni'a i te faito e 2, 804 miria toata farane, o tei horo'a mai i te hope'a o te matahiti i te ho'e numera pueueu tai'ohia a te RSPF i ni'ai te  faito  – 837mirioni toata farane.

 

1°) Te fa'a'ohipara'ahia te mau 'afata terera'a faufa'a

Te mau numera no 2015 ua fa'a'ite mai ia i te ho'e faito tamau i n'a i te  4 %. Ua vai noa mai te reira huru e tae roa mai nei i te matahiti 2016.

Taua mara'ara'a ra no te mau tauturu moni, no roto mai ia i te mara'ara'a rahi no te mau ha'amau'ara'a no te mau tapura 'ohipa totiare (hi'ora'a +35%) no te ho'e faito  1,558 miria toata farane.

I 'o mai, ua 'onana ato'a mai te mau moni o mai e 2,8 %, te faito moni i matara mai i te hope'a o te matahiti, ua apo'ohia ia i ni'a i te faito e  836,8 mirioni toata farane.

 

 2°) te numera no te numera

Ua mara'a te mau tauturu moni 1,2 %, 'are'a te topara'a no te mau paturura'a moni, uatapa'ohia mai i  ni'a i te 1,56 %.  

 

a – Te mau moni o mai

Ua 'ora'ira'i e 2,8 % 'oia ho'i e 24, 837 miria toata farane, noa'tu a ia te mara'ara'a rahi no te punavai metua no te paturura'a faufa'a moni, 'oia ho'i, te F.E.L.P. O tei mara'a atu ta'na paturura'a mai te 24, 230 miria toata farane i ni'a i te 24, 990 miria toata farane, 'oia ho'i, te ho'e mara'ara'a e 3,2 % (+760 mirioni toata faane, tai'o ato'a mai te 'aufaura'a tuha'a matahiti a te Haunui o tei fa'ao roahia mai i roto i te tuha'arahi a te FELP i roa'a mai ).

 

b – te mau ha'amau'ara'a

Ua vai ha'uti 'ore ratou i ni'a i te 1 % no te mara'ara'a i ni'a i te  26,372 miria toata farane.

Te mau minima totiare, ua mara'a ia mai teie : « huma » (-0,6%), mau moni tamarii (0%), e minima na te mau ruhiruhia (1,14%). Te mau tauturu mni o tei horo'ahia, e mea tuhahia ia na roto e 6 'ama'a. Te 'ama'a no te  ma'i, no'na an'e iho, e 50 % no te mau uta'a no taua 'afata ra.

 E toru 'ama'a e 84 %  no te mau ha'amau'ara'a (21, 469 miria toata farane).

Te rahira'a no te mau uta'a amohia no te reni rahi roa a'e a taua 'afata ra, te 'ama'a no te ma'i, o te fa'atautau i te 'orura'a, ua haruharu mai ia ho'e topara'a iti e  0,3%.

Terera'a matahiti no te mau ha'amau'ara'a o te mau rapa'aura'a ma'i  (tai'o toata farane)

 

 

2016

2015

Variation

DGF

5 741 006 795

5 290 855 000

9 %

Ha'amau'ara'a rapa'aura'a ma'i

2 521 500 182

2 549 804 344

-1%

Tape'ara'a i te fare ma'i

1 239 281 517

1 395 920 350

-11%

Fare ho'ora'a ra'au

1 126 264 198

1 461 120 652

-23%

Ha'amau'ara'a nohora'a e mau tere

863 358 810

844 639 297

+2%

Mau matini e paruru

438 335 931

474 443 512

-8%

 

Te pàpà i 'iteahia mai tei ni'a i te 23% no te mau ha'amau'ara'a ho'ora'a mai i te mau ra'au ihoa ra  :

-     na te fa'aterera'a, i te 2016, no te moniho'o o te mau ra'au ho'o rahi i 'aufauhia i te CHPF e i roto i te tahi è atu mau pu fare ma'i.

-     Mau tauiha'a no te 'aufaura'a i te mauhotu toto (te mau u toropura) na ni'a i te DGF 'eiaha fa'ahou na roto i te 'aufaura'a i te Fare ho'ora'a ra'au (tapura rapae'auhia) mai te matahiti 2016 maira.

 

Te moni ta'oto

E horo'a mai 'oia i te numera 'apo'o 'amuimuihia mai i roto i te pau i ni'a i te faito e  2,695 miria toata farane  te matahiti o tei matara mai i te matahiti 2016 ra i ni'a i te   836 mirioni toata farane,  no te faufa'a no te mau uta'a i ni'a i te faito e  2, 158 miria toata farane no te mau tuha'a 'aita a i 'aufauhia'tura, e tae roa mai i te mau 'aitarahura'a i muri nei  :

·                     mau tarahu moni 124 mirioni toata farane, no ni'a i te moni no te numera parau 'aufaura'a  'iritihia i te faremoni  ;

·                     te mau 'aitarahura'a i te mau taaiete ho'o tauiha'a, o te 'amui mai i te mau tuha'a toetoe a te mau pu no te mau rapa'aura'a huira'atira a te hau e a te unuma na ni'a i ta ratou DGF e  3,9 miria toata farane ;

·                     te mau 'aitarahura'a i te feia paruruhia e no te mau tauturu moni i ni'a i te faito e  25,6 mirioni toata farane, o te 'amui mai i te mau tarahu tapa'o ato'ahia no te mau         « fare rapa'aura'a ma'i » ;

·                     mau tarahu na te tahi atu mau pu totiare i ni'a i te  63,6 mirioni toata farane no te mau ha'amau'ara'a no te ti'a'aura'a a te 'Afata Turu Uta'a.

 

 

'Opûara'a Ture 'Ai'a no ni'a i te mau  « taote rapa'au ma'i »

 

I mua i te tareni ia tape'a noa mai a i te fa'anahora'a no te 'ea maita'i e te fa'atere'aura'a i te rapa'aura'a ma'i i roto i te mara'ara'a te mau ha'amau'ara'a no te 'ea, te fa'anahora'a no te mau  « taote rapa'au ma'i » i roto ihoa ra i te mau ma'i pu'etau roa, o te ti'a ia fa'arava'ihia, ua ani mai te Fa'aterehau no te mau Autahira'a e no te 'Ea ia fa'arava'ihia mai, na roto i te ha'amaura'a mai te fa'anahora'a no te  « taote rapa'au ma'i » i roto i te fa'aturera'a porinetia.

 

Te fa a te reira 'opuara'a tre 'Ai'a e mea ti'atoru ia. A tahi, te ha'apapura'a i te ti'ara'a metua o te taote no te mau huru ma'i ato'a i roto i ta tatou fa'anahora'a no e 'ea. E niu mai teie ture 'Ai'a i te pàpà rahi roa i roto i te reira, e titauhia te fei'a paruru ato'ahia ('aita ra e fa'ahepora'a) ia ma'iti mai i to'na taote rapa'au, o te fa'aineine tamau noa ma te ha'aputu maita'i i te mau parau ato'a no taua ta'ata ma'i ra, te arai vavaora'a ite mau rapa'aura'a e ma te tiani ato'a i te mana'o o te tahi è atu mau taote rapa'au.

 

No te ha'apuai fa'ahoura'a atua ato'a i te arai vavaora'a i te maurapa'aura'a a e                   « taote rapa'au » : na roto i te fa'aitoitora'a i te ta'ata ma'i, ia ma'iti mai i to'na  « taote rapa'au », e ti'atunu ato'a te reira fa'anahora'a ia ta'oti'ahia te tauiui noara'a i te taote no te ha'apuai i te fateto no te arai vavaora'a i te mau rapa'aura'a ma'i na te ho'e noa taote. Na roto i teie faanahora'a, e riro mai ia te « taote rapa'au », ei arai vavao 'aravihi o tei papu maita'i i tehuru no taua ta'ata ma'i ra. E ta'oti'a ato'a mai teie 'opuara'a ture 'ai'a i te mau fa'aturera'a no te 'aitauira'a e n te parau hi'opo'ara'a o te ta'ata ma'i na roto i te mau ti'a toro'a no te utuutura'a.

 

E nehenehe ato'a ia na roto i teie fa'anahora'a, e ha'amau ato'ahia mai te 'ete no te mau rapa'aura'a, no te fa'a'ite mai i te numera e te huru no ta'na rapa'aura'a, e no ni'a i te mau parau amora'a uta'a fa'ahepohia, no te ho'e rapa'aura'a o tei ravehia'tu, ma te fa'atura i te mau titaura'a 'ihi ma'imira'a e 'ihi rave'a 'aravihi e vaira, e ia matutu maita'ihia te mau ha'amau'ara'a no te utuutura'a ma'i.

 

Ei fa'ahopera'a, e nehenehe ato'a taua ture 'ai'a ra e horo'a ha'apapu mai i te mau fa'anahora'a no te fa'aho'ira'a mai i te mau ha'amau'ara'a a te ta'ata ma'i. E fa'atura teie fa'anahora'a 'api i te ma'itira'a a te ta'ata ma'i i to'na « taote rapa'au », na te ho'e anei toro'a no te 'ea, na te ho'e anei taote o tei 'ore i ma'itihia mai e te ta'ata ma'i, E fariihia i roto i taua 'ete ra no te mau rapa'aura'a ma'i, te mau tauturu ato'a, mai te e titau mai te faito ma'i o te ta'ata ma'i i te reira., e na roto i te mana'o o to'na « taote rapa'au ».

 

Na roto i te mau fa'aeara'a 'ohipa i hamanihia mai e aore ra i fa'aroahia mai e te « taote rapa'au » e aore ia na te taote i reira te ta'ata ma'i i teutara'ahia'tu, no te mau rapa'aura'a tu'ati'atihia, e 'iriti ia i te 'aufaura'ahia mai e te 'Afata Turu Uta'a te mau moni 'ohipa note mau mahana 'i.

 

 

'Opuara'a Ture 'Ai'a no ni'a i te 'ohipa farii 'orehia e te ture

 

Ua ha'amana te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, na mua roa i to'na haponora'ahia'tu i roto i te 'Apo'ora'a Matutu Ti'arau Matau'i no Porinetia farani, i teho'e 'opuara'a ture 'Ai'a no ni'a i te 'ohipa farii 'orehia e te ture.

 

Te ohipa farii 'orehia e te ture e fa'ahapahia 'oia noa'tu na e ho'e ta'ata 'aufau tamonihia, na te mau taiete e aore ra ra, na te 'oire e na te Haufenua, mai te mea :

- e fa'a'ere te reira i te feia rave 'ohipa i e mau ti'ara'a mana e fana'oha e ratou ia au i te Ture no te 'Ohipa.

- e horo'a i te fa'atipoupoura'a i te mau fatu 'ohipa fa'atura 'ore i te ture, i te mau taiete o te fa'atura ra i te ture e te ti'ara'a mana.

- e ha'atafifi te reira i te fa'anahora'a no te parurura'a totiare ma te fa'a'ere i te 'Afata Turu Uta'a i te mau moni huihui totiare titauhia i te mau ti'ara'a 'ohipa e fa'atapunihia ra.

 

I piha'iiho i te mau huru hoho'a no te mau ravera'a 'ohipa 'ofati ture (te 'erera'a i te mau fa'a'itera'a ta'ata rave 'ohipa e aore ra hunara'a i te ho'e tuha'a no te mau hora ravehia i te 'ohipa), o te ravehia ra e te tahi mau mau fatu 'ohia, maoti te fa'ahepora'a i te mau ta'ata o ta ratou e fa'arave ra i te 'ohipa,  ia fa'ariro ia ratou ei mau « fatu patana » , 'are'a te parau mau ra te rave ra ia ratou i te 'ohipa a te ho'e fatu taiete.

 

I roto i te mau rurura'a ti'apiti, ua fa'a'ite mai te mau ti'a totiare i to ratou hina'aro papu, ia ha'apa'arihia te mau fa'aturera'a (i roto ihoa i te tuha'a no te mau tamara'a) no te 'aro i te reira mau 'eiara'a e fa'aravera'a 'ohipa ti'a 'ore.

 

I roto i te reira hi'ora'a, te ture 'Ai'a o teitu'uhia'tu e te Fa'aterehau vahine no te 'Ohipa, o Tea Frogier, e haere mai ia e fa'arava'i roa i te ture 'ohipa no ni'a i te mau parau fa'a'au no te ravera'a 'ohipa e no ni'a i te mau 'ohipa 'ofati ture mai teie  :

-       te fa'aora'a ei pahonora'a i te fifi no te tihepura'a mai i te mau « fatu patana ha'avare » te ho'e fa'aturera'a fa'autu'a mai te mea e hau atu i te toru no te 'ofati noara'a i te ture,

-       te fa'aho'ira'a i ni'a i te ho'e fa'aotira'a mana a te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau no te ha'amau i te faito i reira te ta'ata hi'opo'a e haere ai e hi'opo'a. 'Eita ra te hi'opo'ara'a e topa i ni'a ite mau fa'a'aura'aravera'a 'ohipa tahito, no te mea, te vai nei ta te Hau mau parau ha'apapura'a i te fa'aturara'ahia mai te fa'aturera'a i mua a'enei.

-       Te fa'a'itera'a papu atu a no te petara'a e no te pato'ira'a 'eta'eta no te horo'ara'a i te ta'ata rave 'ohipa ma te 'ore e fa'a'ite e ta'ata rave 'ohipa tamoni. 'Eita e o maii roto, te horo'ara'a i te rima rave 'ohipa na rotohia i te ture no te mau ravera'a 'ohipa fa'aauhia e te ture.

-       Horo'a taimera'a i te rave 'ohipa ma te 'ore e 'aufau ma te tahi mau fa'aaura'a (mai te mea e 'erehia i te rima rave 'ohipa i Porinetia farani no ni'a i te tahi mau toro'a o te fa'aotihia mai te tapura e te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau na roto i te ho'e ture ta'a-è). Hau atu, te mau ha'apapura'a e te mau ta'oti'ara'a no te horo'ara'a i te rima rave 'ohipa i fa'anahohia.

-       Fa'aora'a mai i te mau fa'autu'ara'a a te hau no te ho'e faito tahua 178.000 toata farane, mai te mea  :

-  e pato'i i te horo'a i te mau parau faufa'a no taua hi'opo'ara'a ra i te 'ohipa farii 'orehia e te ture  ('irava Lp. 5621-3) ;

-  'aufauraa i te mau rave 'ohipa i raro mai i te mau faito fa'aotihia e te ture no te ho'e horo'a taimera'a i te rave 'ohipa ma te 'ore e 'aufauhia   ('irava Lp. 5621-4) ;

-  hape i te horo'ara'a i te mau parau ha'apapura'a no te mau fa'a'itera'a totiare  ('irava Lp. 5621-5).

-  ha'amara'ara'a i te utu'a tape'ara'a i roto i te fare tape'ara'a no te fa'aterera'a i te mau 'ohipa farii 'orehia e te ture, i ni'a roa i te 1 e aore ra e 2 matahiti fare tape'ara'a.  ('irava Lp. 5621-1).

 

Hau atu, te mau fa'autu'ara'a fa'ata'ahia mai te mea te vaira te petara'a e ha'aaveavehia'tu te reira i ni'a i te faito no te mau horo'a ti'a 'ore i te rave 'ohipa.

'Oia ato'a, te utu'a fa'ata'ahia no te ha'apurorora'a i te mauparau  ha'avare na roto i te mau ve'a e fa'autu'ahia mai te mea e 'aita e fa'ahitihia ra te numera TAHITI e te fatu 'ohipa.

Te mau tareni ti'ara'a toro'a o te ti'a mai no te mau fatu 'ohipa e no te mau rave 'ohipa, o tei farereihia'tu n teie 'opuara'a, i roto i te farereira'a 'amui ti'atoru o tei tupu na i te 31 no tenuare 2017.

 

 

Mau fa'aturera'a no te fa'a'ohipa i te ACT,  te ACT PRO, te ACT PRIM e te ICRA

 

Ua vauvau mai te Fa'aterehau vahine no te 'Ohipa e no te Ti'ara'a toro'a 'aravihi, ti'a'au i te mau'hipa a te hau e i te 'ihi ma'imira'a, o Tea Frogier, i mua i te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, i te mau 'opuara'a no te mau fa'aotira'a mana no te fa'a'ohipa i te fa'anahora'a 'api no te Tauturu i te Fa'aaura'a no te 'Ohipa o te Rave 'ohipa Primo  (ACT PRIM) e tae noa'tu i te fa'atauira'a i te mau fa'aturera'a Tauturu i te Fa'aaura'a no te 'Ohipa (ACT), Tauturu no te Fa'aaura'a 'Ohipa Toro'a 'aravihi  (ACT PRO) e te Fa'aora'a i roto i te Fa'atupura'a e aore ia te Rave fa'ahoura'a i te 'Ohipa  (ICRA).

 

Tauturu i te Fa'aaura'a 'Ohipa no te Primo rave 'ohipa  (ACT PRIM)

Ha'amauhia i te me ra 2017, na roto i te ACT PRIM e nehenehe ta te fatu 'ohpa, ei fa'aihora'a i te tihepura'a na roto i te Fa'aaura'a no te 'Ohipa Pu'etau hope 'ore a ta'na rave 'ohipa matamua, ia fana'o i roto e piti matahiti te roara'a te ho'e fa'aho'ira'a moni tare noa no te mau tuha'a a te fatu 'ohipa e a te ta'ata rave 'ohipa i ni'a i te faito  S.M.I.G. Te faito o te tauturu tei ni'a ia i te maha 'ahuru maono tauatini toata farane (46 000 toata farane) i te 'ava'e note roara'a e 24 'ava'e, 'oia ho'i te ho'e faito ho'e mirioni hanere e maha tauatini toata farane  (1 104 000 toata farane).

 

O te mau ta'ata tino maita'i ana'e ma te ti'ara'a unuma, o te ha'apapu mai e aita roa'tu ta'na e moni 'ohipa ia au i te Fa'aaura'a 'Ohipa Pu'etau hope 'ore o te nehenehe e fana'o i te ACT PRIM. Eie ra, mai te mea, ua fana'o na 'oia i roto iraro mai ho'e matahiti, i te ho'e parau Fa'aau Ravera'a 'Ohipa Ho'e matahiti te roa, e nehenehe ato'a 'oia e fana'o i teie fa'anahora'a, ia hope ta'na fa'aaura'a 'ohipa matamua. Terara, 'eiaha roa'tu te fatu 'ohipa i tihati atu ho'e noa a'e rave 'ohipa (faufa'a moni e aore 'aita) 'eiaha ato'a ta'na anira'a no ni'a ho'e n ta'na mau rave 'ohipa tahito o tei fa'aru'e mai na.

Te fa'anahora'a no te ACT PRIM e vai matara ia i te feia ani ato'a i te ti'ara'a 'ohipa e i te feia rave 'ohipa tahito, 'aita ato'a e ta'oti'ara'a matahiti.

 

Tauturu i e Fa'aaura'a no te 'Ohipa (ACT) e Tauturu no te fa'aaura'a no te 'Ohipa Ti'ara'a Toro'a  (ACT PRO)

 

Na roto i te ACT, e nehenehe i te ho'e fatu 'ohipa e tihepu mai ho'e rave 'ohipa no te  ho'e Fa'aaura'a Rave 'Ohipa 'Oti'a 'Ore, e e fana'o'oia i roto e piti matahiti te roara'a, ho'e tauturu na Porinetia farani i ni'a i te faito e 864 000 toata farane. Na roto i te ACT PRO,  e nehenehe ia 'oia e horo'a ho'e Fa'aaura'a 'Ohipa Pu'etau Hope 'Ore ta'a-è, niuhia i ni'a i te ffa'anahora'a ti'ara'a hina'arohia. I roto e piti matahiti te roara'a, e fana'o te fatu 'ohipa ho'e tauturu na Porinetia farani no te faito  1.320.000 toata farane ete amora'a i te mau ha'amau'ara'a no te ha'apiipiira'a i te rave 'ohipa. 

Ua fa'atiti'aifarohia mai te mau fa'aturera'a , a tahi, te 'iritira'a i te fa'anahora'a na te mau ta'ata ani ti'ara'a 'ohipa e a te feia rave 'ohipa tahito, ma te 'ore e titauhia mai te faito matahiti o te rave 'ohipa.

 

Fa'aora'a na roto i te Fa'atupura'a e aore ia te Rave fa'ahoura'a i te 'Ohipa (ICRA).

Te fa a te I.C.R.A o te fa'ahotura'a ia i te fa'aora'a i rot i te ti'ara'a 'ohipa ma te tauturu i te fa'atupura'a e te fa'arave fa'ahoura'a i te 'ohipa na te ho'e taiete 'ohipa na roto i te 'aufaura'a i te ho'e tauturu moni ta'ava'e, i te ho'e moni hau no te ho'o mai i te materia e hina'arohia no te ha'amata i te 'ohipa e te mape'era'a e te hi'opo'ara'a ma te tauturu mnira'a atu, o te ma'itihia mai e te SEFI.

 

No te fa'ahuti mai i te ta'ato'ara'a i ni'a i teie fa'anahora'a e ia rahi mai te feia ani no te fa'atupu i te mau taiete na'ina'i, ua ravehia te tahi mau fa'aotira'a arata'ira'a.

No reira, e matara teie fa'anahora'a i te mau huru ta'ata ani ato'a i te ho'e ti'ara'a 'ohipa e i te feia rave 'ohipa tahito. Ua ha'amauhia te tauturu i ni'a i te  90 000 toata farane i te 'ava'e, e te faito teitei roa i ni'a i te  450 000 toata farane.

 

Lte hina'aro o te 'Apo'ora'ahau, o te fa'aitoitora'a ia, na roto  ta'na porotita no te ti'ara'a 'ohipa, no fa'aineinera'a e no te fa'aora'a i roto i te ti'ara'a 'ohipa, te fa'atupura'a i te mau taiete 'ohipa na'ina'i, e i te tahi atu pae, te ha'amamara'a i te mau titaura'a e roa'a ai e e te fa'a'ohipara'a i te fa'anahora'a no te Fa'aora'a i ni'a i te 'Ohipa na roto i te Fa'atupura'a e aore ia te Rave fa'ahoura'a i te 'Ohipa (I.C.R.A).

 

 

Fa'atauira'a i te ti'ara'a 'ohipa a te feia ha'apiipii ti'ara'a toro'a no te ti'ara'a 'ohipa a te hau no Porinetia farani

 

Ua ha'amana te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau no te hapono i roto i te 'Apo'ora'arahi no Porinetia farani, i te 'opuara'a cno te fa'aotira'a mana no te fa'ataui i te mau ti'ara'a 'ohipa o te feia fa'aineine ti'ara'a toro'a no te 'ohipa a e hau no Porinetia farani, no te 'apapa i te ra'atira o te mau fa'ehau tupohe auahi no na taura'a manureva e 43 i reira e mana to te fa'aterera'a o te manureva tivira no Porinetia farani no te fa'a'ohipara'a i te tahua taura'a manureva.

 

Na te ra'atira o te piha no te fa'aorara'a e no te tinaira'a i te mau 'ati auahi o te mau manureva  (SSLIA) e ha'a i te arai vavaora'a i te mau fa'aineinera'a no te tape'a noara'a mai i te mau 'aravihi o te mau rave 'ohipa  SSLIA o tei tonohia na ni'a i te mau tahua taura'a manureva ato'a no Porinetia farani.

 

No te reira, e 'amui atu 'oia i roto i te fa'anahora'a e te fa'atupura'a i te mau putuputura'a no te mau fa'aineinera'a tumu, e papa'i i te mau mana'o tumu no te ha'apiira'a roro e aore a ia te fa'anahora'a e te fa'atupura'a e te 'ore ra'a e fa'aohipa i te tahi i te mau tapura 'ohipa no te tamara'a e no te fa'arahi fa'ahoura'a'tu i te 'aravihi o te feia rave 'ohipa.

 

 

Horo'ara'a i te tauturu moni no te terera'a 'ohipa roto a te mau 'Amuitahira'a tu'aro e te tahi è atu a mau ta'atira'a

 

No te tauturu i te mau 'Amuitahira'a tu'aro maumana no te piha 'ohipa a te hau, no te fa'atere aumaitera'a i ta ratou mau tareni, e horo'a te Haufenua e te Haunui, ma te papu, i te matahiti tata'itahi i te mau tauturu faufa'a moni, na roto i te huru no te mau tauturu moni no te terera'a 'ohipa roto. No reira, ua matutu te CNDS (Pu Haunui no te fa'ahotu i te tu'aro) i Porinetia farani, i te mau anira'a a te mau 'Amuitahira'a  e ua horo'a i te mau tauturu moni ia au i te mau fa'aturera'a no te 'operepere aumaitera'a a nehenehe atu ai e tauturu moni, ta'a-è noa'tu, i te terera'a 'ohipa roto, te mau 'opuara'a no te mau ha'apiipiira'a, no te fa'ahotu i te tu'aro e au i te ta'ato'a e i te tu'aro faito teitei, te mau tapura 'ohipa na te mau pupu ta'ata ta'a-è (mau tu'aro na te huma, te tu'aro no te 'ea, te tu'aro na te vahine...)

 

Ua hi'opo'a  mai te Apo'ora'ahau e rave rahi mau anira'a tauturu  moni  :

-'Amuitahira'a Tahiti no te Ta'ahi Pere'o'o: 1 178 900 toata farane;

-'Amuitahira'a Tahiti no teTa'iri Popo: 2 522 600 toata farane;

-'Amuitahira'a Tahiti no teTa'irira'a popo i ni'a i te papa'i: 764 000 toata farane;

-'Amuitahira'a Tahiti no teVa’a: 5 934 200 toata farane;

-'Amuitahira'a Tahiti no temau Tu'aro tata'ura'a na roto i te Miti: 1 355 400 toata farane;

-'Amuitahira'aPorinetia no te Tapito e no te mau Tu'aro ho'e a huru fa'anahora'a: 3 394 500 toata farane;

-'Amuitahira'aPorinetia no te Ti'a'o'era'a: 3 836 400 toata farane;

-'Amuitahira'aPorinetia no teFa'ahorora'a Popo 'Orapa: 1 260 000 toata farane;

-'Amuitahira'aPorinetia no te Fa'ahorora'a Pua'ahrofenua: 1 378 800 toata farane;

-'Amuitahira'aPorinetia no tePupuhira'a: 587 000 toata farane;

-'Amuitahira'a no teMoto Peretane : 1 926 500 toata farane;

-'Amuitahira'a no te Ma'ona no Porinetia farani : 3 046 900 toata farane;

-'Amuira'a 'Amuitahira'a no te Tu'aro Ha'apiira'a e Tuatoru: 1 000 556 toata farane ;

 

Te Ta'atira'a Fenua a te mau CEMEA no  Porinetia o te fana'o ato'a 'oia, i e ho'e tauturu moni i ni'a i e faito e 60 000 toata farane, no te paturu faufa'a moni i ta'na tuha'a hi'ora'a matamua fa'atumuhia i ni'a i te Ta'uruanui no te Hoho'a no te Ha'apiira'a i Porinetia.

 

I to'na pae, ua fa'atae ato'a mai te Tomite Fa'atupu i te mau Ha'utira'a no te Ta'amotu no Tuamotu-Ma'areva, i te ho'e anira'a tauturu moni, no te fa'atupura'a i te mau Ha'utira'a no Tuamotu-Ma'areva ma, o te tupu atu i Tumukuru, i te motu aruaru no Tatakoto, e i reira e 'amui ato'a atu hau atu i te motu aruaru o te fa'atupu mai, te mau 'Oire no Napuka, Puka Puka, Fangatau, Reao, Hikueru, Nukutavake e Tureia. Hau atu i te rahira'a e 360 mau ma'ona e feia fa'atere o tei 'amui atu i roto i taua ta'urua ra no te tu'aro, i ni'a i teie mau ha'uti no te tirira'a popo, pa'ira'a popo, tu'era'a popo i roto i te fare e taorara'a poro. I muri mai i te mana'o farii o te Tomite Hi'opo'a i te 'Afata terera'a faufa'a a te 'Apo'ora'arahi no Porinetia farani, o tei fa'aotihia i roto i te putuputura'a no te 28 no tiunu 2017, e no te paturu i te hotura'a no taua mau tapura 'ohipa fa'a'eta'etara'a tino ra e mau tu'aro no te mau motu, ua fa'aotihia e horo'a ho'e tauturu monji i ni'a i te faito e 30 000 000 toata farane.

 

 

Te mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa no 2019

 

Fanauhia mai i te matahiti 1959, na roto i te ho'e fa'aotira'a no te 'Apo'ora'anui no Patitifa Apato'a e o tei fa'atupunoahia mai i muri mai i te mau pu'etau papu 'ore e tae roa mai nei i te mau Ha'utira'a Rarahi no Papeete i te  matahiti 1971 ra, e tupu te mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa i te mau maha matahiti ato'a. O Niu Taratoni e o Papua Niu Tinea, na fenua matamua roa o tei farii na i taua mau Ha'utira'a ra i o ratou no te torura'a o te taime i te mau HA'utira'a Rarahi no 2011 e 2015.

 

Te mau fenua ma'itihia no te farii mai i te mau HA'utira'a Rarahi e tu'uhia to ratou i'oa i mua i te Tomite Fa'atere, te Tomite no te mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa, e te Tomite 'orimepite o te fenua e hina'aro ra e fa'atupu, e 7 matahiti hou e tupu ai te mau Ha'utira'a Rarahi. E mea titauhia ia horo'ahia mai i te Tomite 'Ormepite ra o te Fenua e hina'aro ra e fa'atupu, te parau fa'ati'aa to ratou Fa'aterera'a Fena e nehenehe ai e fatu mai i te mana no te fa'atupura'a i te mau Ha'utra'a Rarahi. I roto i te putuputura'a a te Tomite no te mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa no te 19 ra no 'atopa 2012, ua tape'ahia mai te i'oa o Tonga no te fa'atupu mai i te 16 ra'a o te  mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa no te matahiti 2019. Ua roa'a te fa'atupura'a ia Tonga, na roto i te ho'e ma'itira'a e o Tahiti 16 reo e te 6 reo. No te 17 ra'a o te ma Ha'utira'a Rarahi no Patitifa, ua ma'itihia mai te i'oa o te mau motu Toromona ma, 11 reo i mua ia Tahiti 10 reo, i roto i te 'Apo'ora'arahi a te Tomite Rahi no te mau Ha'utira'a Rarahi o tei tupu na i te 11 no me 2016 i Vanuatu.

 

'Oia mau, e mea titauhia e 7 matahiti no te fa'aineinera'a i te fariira'a i taua tata'ura'a tu'aro rahi ra. Te mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa, teie te tahi o to'na mau numera  :

-ho'e tata'ura'a tu'aro no te roara'a tano 14 mahana,

-12 rahira'a tu'aro fa'ahepohia (Ma'ona, Ta'orara'a popo i roto i te 'ete, Paira'a popo i ni'a i te u'era'a popo, Huira'a popo, Amora'a tapau, 'Aura'a, Fa'ahorora'a popo 'orapo e 7 feia ha'uti, Ta'irira'a popo, Ta'irira'a popo i ni'a i te 'iri, Hoera'a Va'a e Paira'a Popo, ) e tapiri ato'ahia mai 16 mau ha'uti ma'itihia i roto i  te tapura no e 28 mau tu'aro,

-4 000 rahira'a ma'ona e feia fa'atere (e fa'anoho, e fa'a'amu, e uta,) ;

-4 000 feia tauturu tamoni 'ore;

-30 000 rahiraa ro'i;

-150 000 rahira'a mereti tama'a.

 

E 'ere noa i te mau rave'a no te mau tu'aro o te titauhia ia fa'aineine e ia hamani, e mea titau ato'ahia ia fa'ati'a ho'e mata'ina'a 'orimepite, fa'anaho i te mau nohora'a e tae noa'tu i te mau utara'a, tunu e tarani i te mau tama'ara'a. I roto i te mau ha'uti no Patitifa no te 2011 ra, ua fa'ata'a na o Niu Taratoni e 7,5 miria toata farane no te mau tahua tu'aro e no te mata'ina'a 'orimepite. 'Are'a o Papua Niu Tinea, ua hau au ta'na i ha'amau'a na i te 20 miria toata farane no te  mau Ha'uti Rarahi o ta'na i fa'atupu na i te 2015 ra.

 

I to'na ha'amaura'ahia mai na, ua hina'aro na te Fa'atere vahine no te mau Tu'aro o te Fenua nei, e fa'anaho i te ho'e hoho'a arata'i no te mau tauiha'a no te mau tu'aro e no te totiare haapiira'a, no te fa'aineine atea i te fa'ahotura'a no te mau tu'aro e to ratou mau fa'anahora'a i Porinetia farani nei no tera e 20 mau matahiti i mua nei. Mai te 2004 maira ua tuatapapahia mai na te reira parau. No reira, e mea ti'a te mau fa'anahora'a e vai nei, ia fa'atanotanohia to ratou mau faito, mai te :

-Te tahua tu'aro no Fautau'a  : 1 080 000 000 toata farane e ia oti mai i te matahiti 2019, 

-Te tahua tu'aro no Pater : 3 795 000 000 toata farane e ia oti mai i te  matahiti 2020, 

-Te tahua no Mama'o : 3 500 000 000 toata farane e ia oti mai i te piti no te ono 'ava'e no 2020.

 

Ia hi'o ana'ehia teie mau numera ha'amaramaramara'a, 'eita ia o Porinetia farani e ineine no te farii papu i te mau ha'utira'a Rarahi no Patitifa no 2019, mai teie au nei e e piti matahiti. E mea ti'a ia parauhia e i mua i te 'orera'a o Tonga e rave fa'ahou i tei ma'itihia na, ua pato'i a'e na mai o Papua Niu Tinea, o Niu Taratoni e te mau Motu Fiti ma, o tei farii mai na i te mau Ha'utira'a Rarahi no 2015 ra, no 2011 e no 2003 ra, 'eita ratou e fa'atupu i te 16 ra'a no te  mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa.

 

No reira, ua ani mai te Fa'aterehau vahine no te mau Tu'aro i te 'Apo'ora'a a te  mau Fa'aterehau ia pato'i i te fa'atupura'a i te mau Ha'utira'a Rarahi no Patitifa, no te matahiti 2019. E fa'ataehia'tu te ho'e 'epitetore mana i te Peretiteni ra no te Tomite 'Orimepite no Porinetia farani, no te fa'a'ite atu ia'na i te ti'ara'a o te 'Apo'ora'ahau.

 

 

Horo'ara'a i te tauturu moni  na roto i te anira'a a te Fa'aterera'ahau no te Ta'ere

 

Na roto i te anira'a a te Fa'aterera'ahau note Ta'ere, no te 'Arutaimareva, no te 'Ohipa Rima 'I, no te Itouira e te mau Faufa'a no roto i te Fenua, e rave rahi mau tauturu moni o tei horo'ahia'tu na te mau ta'atira'a e rave rahi. No reira, ua 'ite mai te ta'atira'a no te Tomite no te mau TA'urua no Nukuhiva i te horo'ara'ahia'tu ho'e tauturu moni no ta'na terera'a 'ohipa, no te ho'e faito 1 500 000 toata farane, no te fa'atupu i te Heiva no Nuku Hiva 2017, i ni'a i te tahua Vainaho no Taioha'e, 'Oire no Nukuhiva.

 

Te ta'atira'a « Fa'a rupe rupe », o te 'ohipa nei no te ha'afaufa'a i te tai'ora'a na te ta'ato'ara'a, e na te mau tamarii ihoa ra, tera ra, no te ha'afaufa'a ato'a i te roa'ara'a te mau rave'a no teie tau no te mau taniuniura'a e no te ha'amaramaramara'a e araira'a i te 'ite 'orera'a i te tai'o e te papa'i, o te fana'o mai ho'e tauturu i ni'a i te faito 1 300 000 toata farane, no te paturu moni i ta'na tapura 'ohipa rahi no teie matahiti 2017. 

 

« Te tama ti’a hou – 'Amuitahira'a Porinetia a te Feia 'Api (UPJ), ua fana'o mai ia 'oia i te fariira'a mai ho'e tauturu moni ini'a i te faito e 5 000 000 toata farane, no te fa'atupura'a i te 3ra'a no ta'na fa'anahora'a Tahiti Ha'utira'a 'Arearea e te 12ra'a no te tata'ura'a                 « Upa Nui », fa'anahora'a o tei fa'ata'iruru na, i te matahiti 2016 ra, hau atu i te rahira'a 1 200 feia 'api e o tei 'ohi mai na i te faufa'a no te mau titeti tomora'a no e hau atu i te 10 000 tomora'a i te hatuara'a hope'a i ni'a  i te Tahua To'ata.

 

Te ta'atira'a « O Tahiti E », e roa'a mai ia ta'na tauturu moni no te faito 1 500 000 toata farane, no te tauturu ia'na i te paturu faufa'a monira'a  ta'na tuha'a no te fa'anahora'a      « Te Ua no te 'Aru Ta'uruanui no te 'Upa'upa o te Ao nei », ho'e ta'urua no te ao nei o te 'ore roa e nehenehe e mata è, no te tuha'a fenua 'atia Apato'a-hitia'a o te Ra, o te tupu atu i ni'a i te motu no Borneo, i roto  te tuha'a no Sarawak, i Maraitia, 'Initonetia, te fenua Tara, no Taina, no Torompia e no Paniora. 16 rahira'a feia 'ori i roto i taua pupu ra, te mau tane e te mau vahine, te feia himene e te feia fa'anaho hoho'a 'orira'a, te mau toretarafia, o te ti'a atu no Porinetia farani e no te hihi o te ta'ere porinetia i roto i te ao e i roto i taua ta'urua rahi ra no te ao nei.

 

Te ta'atira'a « Ha'apiira'a Poti Ta'ie no 'Arue », o tei roa'a atu ia'na ho'e tauturu moni i ni'a i te faito e 500 000 toata farane. Te reira tauturu moni, ia nehenehe ia'na ia fa'atupu i te 25ra'a no te fa'anahora'a no te Saga, o te tupu i teie matahiti i Papeari, i ni'a i te Motu 'Oviri. E rave rahi te mau tapura 'ohipa o ni'a i te taimoana (poti ta'ie, va'a 'initia, hopura'a ), te mauoriori haerera'a arata'ihia e tatarahia te aura'a na ni'a i te mau tahua tuiro'o no te 'Oire no Teva I Uta, te  ha'apiira'a i te mau fa'anahora'a no te raterera'a na ni'a i te poti, tae noa ato'a atu i te 'itera'a e aha tera fifi e to ratou mau tumu, te araira'a i te mau fifi ma'i taure'a e te ma'itira'a i te mau pehu, o tei tapurahia mai ei tapura 'ohipa no teie matahiti 2017.

 

Ei fa'ahopera'a, te Fare Manaha, ua fana'o ato'a mai 'oia ho'e tauturu moni i ni'a i te faito  17 000 000 toata farane, no te paturu monira'a i te fa'atupura'a i te mau fa'a'ite'itera'a e te mau fa'anahora'a ta'ere a taua pu ra, no teie matahyiti 2017. E paturu ato'a atu teie tauturu moni i te fa'atupura'a no e piri e 8 mau fa'anahora'a, i roto i te reira, ho'e fa'a'ite'itera'a va'a, e aore a ia, te 6 ra'a o te 'aru'i no te mau fare Manaha,e te mau Mahana 'europa no te faufa'a tumu.