cm

Ua tupu te ‘Āpo’ora’a a te mau fa’aterehau, i te mahana toru ra, i te Peretitenira’a no Porinetia farani.   

 

 

Ha'amanara'a i te Parau Ha' apapa Matahiti no te Fa'a'ohipara'a i te 'Āutaipera'a i rotopu i te Auho'era'a 'Europa e o Porinetia farani no te matahiti 2016

 

I te 29 no novema i ma'iri a'e nei, ua peretiteni na te Mono-Peretiteni no Porinetia farani i te Tomite Hi'opo'a 'Ohipa Matahiti a te Autaipera'a i rotopu i te Auho'era'a 'Europa (UE) e o Porinetia farani (PF) o te ha'aputu nei i te ta'ato'ara'a no te mau ti'a no taua Autaipera'a ra, tei reira ato'a te mau mero no te 'Apo'ora'ahau, i te Ra'atira 'Api no te Piha Fa'atere o te Tomite 'Europa no te mau Fenua e 'Aihu'afenua Ara-Moana (FAAM=PTOM) no Patitifa e i te Tomitera Teitei no te Repupirita i Porinetia farani.

 

Ua 'ite te mau mero no te Tomite Hi'opo'a 'Ohipa i te ora'a'tu i roto i ta ratou tahua no te fa'a'ohipara'a i te ta'ato'ara'a no te mau tapura 'ohipa no te 10 ra'a o te FED ('Afata 'Europa no te Fa'ahotura'a), e tae noa'tu i te mau tauto'ora'a o tei ha'a a'ehia na (reforomatiora'a i te ti'a'aura'a i te mau faufa'a moni a te hau, te mau rave'a tuha'a no te fariira'a ratere) i roto i te pae no te tapurara'a 'ohipa no te 11 ra'a o te FED, niuhia i ni'a iho i te tauturu 'afata terera'a faufa'a i te fariira'a ratere no te ho'e faito e 3,6 miria farane.

I te otira'a to'na vauvaura'ahia mai, ua ma'itihia e te ta'ato'ara'a te Parau Ha'apapa Fa'aterera'a 'Ohipa Matahiti o te autaipera'a UE-PF no te matahiti 2016.

 

Ua ha'amana te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, i te tahi pae, i te vauvaura'a tapura 'ohipa a te Tomite no te 29 no novema, e i te tahi atu pae, i te tarena no te fa'a'ohipara'a i te Parau Ha'apapa fa'aterera'a 'ohipa no te matahiti 2017 ma teie fa, no te 'amuira'a i te Tomite 'ohipa, i te 14 no tiunu 2018, o te 'amui ato'ahia mai e te ho'e tomite tere no te Tomite 'Europa .

 

 

16ra'a te Rurura'a a te Forum no te Auho'era'a 'Europa e no te mau Fenua e mau 'Aihu'afenua Ara-Moana i Bruxelles, mai te 19 - 23 no fepuare  2018

Te Forum i rotopu i te Auho'era'a 'Europa (UE) e te mau Fenua e 'Aihu'afenua Ara-Moana  (FAAM=PTOM), te mau ti'a no te mau Haufenua mero no reira mai ratou e te mau Pumana 'europa.

 

I teie matahiti, te16ra'a no te Rurura'a a te Forum a te UE-PTOM (FAAM), e tupu ia i Bruxelles i te 23 no fepuare i mua nei, e tupu ra na mua a'e ia'na e rave rahi mau 'apo'ora'a ti'atoru i rotopui te mau PTOM(FAAM), to ratopu mau Hau mero e te mau piha 'ohipa a te Tomite 'Europa, te ho'e farereira'a no ni'a i te mau  « Moana »o te tatara maira i te mau faufa'a no te « Fa'arava'ira'a Faufa'a Ninamu »e ti'a i te vaira'a e tae noa'tu i te 16 ra'a no te Rurura'a Merohope a te 'Apo'ora'a a te mau FA'aterehau a te OCTA (TA'atira'a no te mau Fenua e no te mau 'Aihu'afenua no te Ara-Moana ) i roto i te reira, e tu'u atu ai o Porinetia farani i to'na i'oa ei Peretiteni no te OCTA.

 

Hau atu i te reira, i te mau 'aitauira'a no te mau parau « hou 2020 » e na reira atu te ha'apapu fa'ahoura'a i te ti'ara'a o te mau PTOM i roto i te autaipera'a no mua nei i rotopu i te Auho'era'a 'Europa e te mau Fenua 'Afirita, Taraipe e no Patitifa, e riro atu te Forum ei vahi farereira'a faufa'a rahi no Porinetia farani e te :

  • fa'a'ite'itera'a i roto i te 'Apo'ora'arahi 'europa i raro a'e i te patoronara'a teitei a te Tepute 'Europa o Maurice Ponga, te mau fa'atupura'a i te tapura 'ohipa no te 10 ra'a o te FED tuha'a fenua « Fa'ao papuhia », i roto i te reira ua riro o Porinetia farani ei fa'atere fa'aoti tuha'a fenua ;

 

  • te tu'urimara'a i te fa'aaura'a no te paturu monira'a i te 11 ra'a o te FED fenua fa'ata'ahia no te tuha'a o te fariira'a ratere, no te ho'e faito e 3,6 miria farane, fa'ata'ahia no te 23 no fepuare i mua nei.

E arata'ihia atu te Tomite no Porinetia farani e te Mono-Peretiteni no Porinetia farani.

 

 

E 'amui ato'a atu te Hau i roto i te horora'a Te Vahine Tahiti i te 10 no mati

 

E fa'ata'iruru mai te horora'a « Te Vahine Tahiti » i te matahiti ato'a e rave rahi mau vahine no Porinetia farani no te paturu i te aroraa i te ma'i mariri 'ai.


I te matahiti i ma'iri a'e nei, ua tai'o te fa'aterera'a a te hau e 643 mau vahine o tei ta'iruru mai no taua tumu ra.


No te 1à no mati i mua nei, ua fa'aoti te fa'aterera'a hau e 'amui fa'ahou i roto i te reira fa'anahora'a e e fa'ata'iruru mai e 700 mau vahine no te reira parau tumu e no te reira horora'a no te 'ea.

E o te reira tapura 'ohipa  i roto i te fa'anahora'a tapura 'ohipa no Ta'u ha'ara'a mana 'ohipa no te maita'ira'a e no te 'ea o te mau rave 'ohipa a te hau. E 'amui atu 'oia i roto i te tareni faufa'a rahi e no te ha'apuai i te mau tino i roto.

 

 

Horo'ara'a i te tauturu moni no te terera'a 'ohipa roto no te fa'atupura'a i te IV ra'a o te mau Ha'utira'a Rarahi no te mau Motu Raro Mata'i ma

 

Ua hi'opo'a te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau i te ho'e pu'eparau no te horo'ara'a i te ho'e tauturu moni na te ho'e ta'atira'a tu'aro. Ho'e tauturu moni no te terera'a 'ohipa roto no te ho'e faito e 22 105 000 farane, o te horo'ahia'tu na te Tomite Fa'atupu i te mau Ha'utira'a Rahi no te mau Ta'amotu no Bora Bora, no te paturu faufa'a monira'a i te fa'atupura'a i te IV ra'a no te mau Ha'utira'a Rahi no te mau Motu no Raro Mata'i. E tupu te reira fa'anahora'a i Bora Bora, mai te 18 e tae atu i te 23 no fepuare nei.

 

 

Hoho'a no te anira'a i te 'iritira'a i te tuha'a tute i roto i te fa'anahora'a no te tianira'a tute no te fa'ahotu fa'ahoura'a i te mau 'api a te mau totaiete

 

Na te Ture 'Ai'a no te 21 no novema 2017, no ni'a e rave rahi mau fa'aturera'a tute no te ha'afaufa'a i te tapura 'ohipa a te mau taiete i Porinetia farani, i hamani mai i te fa'anahora'a fa'atianira'a tute no te fa'ahotu fa'ahou i te mau'api.

 

Fa'a'rirohia mai te ho'e hotu no te fa'a'orera'a tute, te fa a te reira fa'anahora'a o te tura'ira'a ia i te mau taiete ia fa'ahotu rahi atu a no to ratou fa'atipoupoura'a, na roto  i te horo'ara'a atu na ratou ho'e faufa'a tute, 'eiaha fa'ahou e 'opere ia ratou, e fa'ahotu fa'ahou ratou i to ratou mau 'api i roto i te ho'ora'a mai i te mau mauha'a 'api o te au e tamaru e o te hina'aro rahihia no ta ratou tapura 'ohipa.

 

I teie nei, o te mau taiete ana'e e ua 'aifaito e aore ra tei raro mai ta ratou 'api i te 50 000 000 farane o te nehenehe e fana'o i te reira huru fa'anahora'a e no te mau fa'ahotura'a e to ratou mau moniho'o tei ropu ia i te 2 000 000 Farane e te 50 000 000 Farane. Ua ha'amana te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau i te huru parau nene'i o ta te mau taiete e nehenehe e fa'a'ohipa atu e nehenehe ai e  fana'o i te reira faufa'a tute.

 

 

Fa’atauira’a i te pae mana ma’iti o te Ture no te Fa’atipoupoura’a

 

Ua hapono atu te ‘Apo’ora’a a te mau Fa’aterehau i roto i te hi’opo’ara’a a te ‘Apo’ora’a Matutu Ti’arau Matau’i (AMTM=CESC), i te ho’e Ture ‘Ai’a no te fa’ataui i te pae mana ma’iti no te ture no ni’a i te fa’atipoupoura’a. Ha’amauhia na te Ture ‘Ai’a no te 23 no fepuare 2015, e fa’ata’a mai te pae mana ma’iti o te ture no te fa’atipoupoura’a i te mau titaura’a i te mau taiete, e  nehenehe ai ratou e fa’a’ohipa i ta ratou mau tareni fa’atipoupoura’a i roto i te mau matete rau ato’a o te pu’ohu ra i te fa’arava’ira’a faufa’a porinetia. Te fatu nei ia o Porinetia i te ho’e fa’anahora’a no teie tau, o te autano maita’i i ni’a i te mau titaura’a fa’arava’ira’a faufa’a o te ‘iteahia ra na te mau vahi ato’a o teie nei ao, e tae noa’tu i roto i te mau fa’arava’ira’a faufa’a a te maumotu rii na’ina’i.

 

Te fa a te reira ture ‘Ai’a o te fa’atianira’ a ia ia tupu te fa’atipoupoura’a no te fa’ahotu i ni’a i te mau matete, e na eira, no te fa’arahira’a’tu i te hotu i te mau punavai no te fa’arava’ira’a faufa’a porinetia. No reira, e mea titauhia te ture no te fa’ atipoupoura’a ia arai i te mau ‘oti’a tahiti roa no te tomora’a i roto i te mau matete e te fa’aitira’a i te mau ti’amara’a o te mau tapura ‘ohipa no te fa’arava’ira’a faufa’a. E mea titauhia ‘oia ia ‘aro i temau mea ato’a e fa’a’apiapi ra i te nu’ura’a o te fa’atipoupoura’a, no te ‘ape  ihoa i te mau aratora’a a te mau Ta’ata o te parauhia « oligopole » (e Mea Rahi ta Ratou mau Tauiha’a Ho’oho’o i mua e rave rahi Feia ote ho’o mai). Emea ti’a ia’na ia fa’ao mai i te mau tino ‘api i roto i te mau matete

 

Teie ra, mai te mea, te mau fa’aturera’a o te tape’ahia mai e te ti’ara’a mana porinetia e mea tatara ia tupu mai te hoturahira’a, ‘eita ia e ti’a ia fa’ahapahia’tu. E au ra i muri mai e pit matahiti fa’a’ohipara’a, i roto i te fa’ahu’ahu’ara’a, e mea ti’a te tahi mau fa’aturera’a no te ture ia fa’anahonaho fa’ahouhia, no te fa’ahotu rahi fa’ahoura’a atu ai te maita’i o taua ture ‘Ai’a ra, e no te mau Taiete ‘ohipa e no te Mana Porinetia no te Fa’atipoupoura’a. No reira, e mau mana’o e e mau reni ana’e no te fa’ahotu rahi atu a i te fa’arava’ira’a faufa’a o te tu’uhia atu i roto i teie ‘opuara’a Ture ‘Ai’a, o te haere mai e fa’arava’i roa’tu a i taua ture ra, e ha’apapu i to’na rotora’a, e fa’a’ohie e e ha’amaramarama i te mau fa’aturera’a, no te fa’arahi atu a i te ture fa’atipoupoura’a, ia au ato’a i te huru faito iho hiro’a fenua e fa’arava’ira’a faufa’a a Porinetia farani.

 

Te mau fa'atauiuira'a o tei tu'uhia i roto i te pae 'iritira'a ture no te ture no te fa'atipoupoura'a e te Ture 'Ai'a, ua tano maita'i ia i  ni'a i te mau tu'ura'a mana'o o te mau tino i ti'a mai, to te fenua nei, to te haunui, to te araao o te 'aiparauparaura'a i ni'a i te ti'ara'a mana o te fa'atipoupoura'a fa'atupuhia e te Fare Ha'apiira'a Tuatoru no Porinetia farani i te 21 e 22 no novema 2017, tera ra te mau mana'o ato'a o te pupu 'aivana'a nui o tei ha'a mai i ni'ai te parau ha'apapa no te reforomatiora'a i te ti'ara'a mana o te fa'atipoupoura'a no te 'ava'e no tenuare 2018.

 

Te ani mara te Ture 'Ai'a , i teie ihoa mau parau  :

-           te fa'a'orera'a i te ta'o te tahitira'a i tee ta'amura'a fa'arava'ira'a faufa'a e te pato'i ta'uera'a i te mau ti'ara'a mana ta'a-è o te fa'ahaerera'a mai i roto ;

-           te ha'amaramaramara'a i te mau tahua no te hi'opo'ara'a i te mau tapura 'ohipa no te ferurira' a tumu e no te fa'a'itera'a i te mau tapura 'ohipa no te mau fare toa rarahi o tei tape'ahia mai to ratou faito e huru no taua taime ra.

 

 

Ha'apapura'a i te tanotara'a i 'operehia i te matahiti i ma'iri na Porinetia farani  : Baa1 e te hi'ora'a vai 'aueue 'ore

 

Ua 'ite atu te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau i te tanotara'a a Porinetia farani no 2017 o tei horo'ahia mai e te Pu Moody's o tei ha'apapu mai i te reira tanotara'a o tei horo'ahia mai i te matahiti i ma'iri : Baa1 e te hi'ora'a vai 'aueue 'ore.

'Apapahia i roto i te faito  « huru maita'i » i roto i te pu'etau 2011 e tae mai i te 2015, ua ti'a fa'ahou mai o Porinetia farani i roto i te faito teitei parauhia « fa'ahotura'a », mai te matahiti 2016 maira.

Na te mau numera 'afata terera'a faufa'a e faufa'a moni, te pa'arira'a  te mau numera moni a te hau, te mara'a tamau  noara'a mai te fa'arava'ira'a faufa'a porinetia, e te 'aueue 'orera'a te porotita mai te hope'a maira no 2015, na te reira i ha'amara'a mai i ta tatou tanotara'a.

Ua fa'atupu te reira tanotara'a i te ti'aturi i roto i te mau 'ona fa'ahotu i Porinetia farani e ua fa'arahi atu a i te ti'aturi papu i roto i te mau faremoni horo'a 'aitarahura'a, o tei horo'a mai i te mau moni tute fa'ahiahia roa no te hoho'a paturura'a faufa'a moni a te Haufenua 2017.

Na roto i te vai tamau noara'a mai te reira tanotara'a, ua ti'aturi te Haufenua e fana'o 'oia i te mau fa'aaura'a horo'ara'a 'aitarahu fa'ahiahia no ta'na paturura'a faufa'a moni.

 

 

Fa'atere fa'ahoura'a i te fa'anahora'a no te mau pere'o'o ma mai te 1 atu no mati  2018 

Na roto i ta'na Fa'anahora'a mau tapura 'ohipa fa'arava'ira'a faufa'a, ua ha'amau te 'Apo'ora'ahau i te 2016 ra, i te ho'e fa'atianira'a faufa'a no te fa'atere fa'ahou atu i te tuha'a no te pere'o'o uira. No reira, ho'e tauturu na te hau mai te faito 150 000 Farane e tae atu i te 250 000 Farane, fa'atanohia ia au i te huru faito o te faura'o e te fa'aru'era'a CO² (mata'i pu'unena), o te tu'uhia mai i ni'a i te ho'e moniho'o ta'a-è e te feia ho'o pere'o'o  uira ia ho'o ana'ehia mai ho'e pere'o'o 'api no te monora'a'tu i te pere'o'o tahito.

Te ha'amahutara'a tuha'a, na roto i te reira fa'anahora'a 'ope'ahia e te mau tute  fa'atiani, e te tauturu faufa'a no te tuha'a pere'o'o, o tei paturu utuutu maita'i mai i te pae ho'ora'a pere'o'o. I mua i te manui rahi no te reira fa'anahora'a no te ha'amahutara'a, ua ha'amana te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau e fa'ahaere fa'ahou i te fa'anahora'a « mau pere'o'o ma » mai te mahana matamua atu no mati nei.

 

 

Fa'atupura'a i te mau Mahana no te 'Imira'afaufa'a no Patitifa

 

Fa'atupuhia i te 2010 ra, te 'Amuira'a Patorona no Patitifa Apato'a (RPPS=APPA) te 'amui ra 'oia i te mau 'Amuitahira'a no te taiete na'ina'i e 'afa no Porinetia farani e no Niu-Taratoni. E fa'atupu 'oia ma te autaipehia mai e te Fa'aterera'ahaunui no te Ara-Moana, i te mau farereira'a fa'arava'ira'a faufa'a no Patitifa Apato'a, na roto i te farereira'a matahiti o tei riro ei fa'anahora'a no te mau fa'arava'ira'a faufa'a a te mau fenua reo farani no Patitifa Apato'a.

 

E hanahana ra no Porinetia farani i te farii atu i te reira fa'anahora'a mai te 19 e tae atu i te 24 no mati 2018 nei. E piihia te reira fa'anahora'a « Mahana no te 'Imira'afaufa'a na Patitifa » (PBD=MIP), te fa no te fa'atupura'a ia i te aura'a i rotopu i te mau ti'a fa'arava'ira'a faufa'a pumana e no te unuma no roto mai i te mau Fenua rarahi hapono hotu na te ara, mai te utara'a, te rave'a, te fariira'a ratere ete rorouira.

 

Ua ha'amau te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau i te ti'ara'a i ni'a i te mau parau rarahi. Ua ha'apapu mai te mau Fenua rarahi o teititau manihinihia'tu e tae mai ihoa ratou, no ratou tata'itahi, ho'e tomite tere o te 'amui i te mauti'a no te pumana fa'atere e no te fa'atere taiete 'ohipa.

 

 

Paturura'a i te tapura 'ohipa no te patura'a, te taiete « SARL Niuhiti Fa'atianira'a » 14 rahira'a nohora'a

 

Ua vauvau mai te Fa'aterehau no te Nohora'a i roto i te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, ho'e 'opuara'a fa'aotira'a mana no te farii i te tapura 'ohipa no te patura'a 14 rahira'a nohora'a na te taiete  SARL Niuhiti Fa'atianira'a.

 

I roto i ta'na putuputura'a i te 11 no tetepa 2017 ra, ua horo'a te Tomite Tuatapapa i te mau Taiete Unuma no te Nohora'a ho'e farii i te reira 'opuara'a. No reira, ua 'ape'e noa te 'Apo'oa'a a te mau Fa'aterehau i te fa'aotira'a a te reira Tomite e ua horo'a i te parau fa'ati'a no te reira tapura 'ohipa, no te ho'e tauturu moni hau atu i te 23 mirioni farane.

 

Te Totaiete Niuhiti Fa'atianira'a, o te ho'e ia pu unuma no te nohora'a totiare ha'amanahia na roto i te fa'aotira'a mana a te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau no te 1à no novema 2 016. Te reira tapura 'ohipa patura'a nohora'a, tei 'Afa'ahiti ia, i Tai'arapu Hitia'a o te Ra, no e to'o 'ahuru mamaha fare nohora'a ra'au « taviri i roto i te rima » no te faito rarahira'a F4 no te rahira'a horahora e 87.8 m² e 21.4 m² taupe'e, patuhia i ni'a i te mau tuha'a fenua 'otahi no te rarahira'a e 600 e tae atu i te 850 m². E horo'ahia te reira mau fare na roto i te fa'anahora'a tarahura'a 'ohie ma teie moni 'ava'e i ni'a i te  faito e 90 000 farane 'aita ra ia e mau uta'a.

 

I te mea, ua horo'ahia'tu na te parau fa'ati'a no te patura'a, te mau tapura 'ohipa no te patura'a e oti mai ia i roto 10 'ava'e e e horo'a mai 15 rahira'a ti'ara'a 'ohipa, pu'etau 'i a te ho'e totaiete no te fenua nei. E fa'atupu mai te ti'a'aura'a i te mau horo'ara'a tarahu e piti ti'ara'a 'ohipa.

 

 

Fa'anahora'a tauturu Rorouira

 

Ua fa'aoti te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau, na roto ho'e fa'aotira'a mana, i te mau Fa'anahora'a Tauturu Rorouira (FTR=DAD). I te 14 no titema i ma'iri a'e nei , ua ha'amana te 'Apo'ora'arahi no Porinetia farani e fa'atupu i te Fa'anahora'a Tauturu Rorouira (FTR=DAD), no te mape'e i te mau ha'amatara'a, fa'aitoito i te f'ahotura'a e te mape'era'a i te mau taiete porinetia i roto i to ratou ha'ara'a rorouira. E haere mai te reira e paturu e 4 huru no t mau 'opuara'a rorouira i muri nei :

 

  • Te faito « Tauturura'a i te mau ha'amatara'a rorouira  », no te mau ha'amatara'a tupu mai ia au i te ture e te 'opuara'a a te taiete, e turu'i i  ni'a i te fa'ahotura'a i te ho'e hotu e aore ia i te ho'e tareni rorouira faufa'a 'aneti rahi.

'Eita te faito o te Tauturu e hau atu i te 2 500 000 Farane, 'eita ato'a e tahiti na ni'a mai i te 70% i te faito ta'ato'a no te mau ha'amau'ara'a i ravehia i Porinetia farani.

 

  • Te faito « Fa'ahotura'a i te ha'amatara'a rorouira », no te mau ha'amatara'a ha'amauhia i roto i te ihofa'anahora'a rorouira porinetia, a 2 atura matahiti, o te mau ra i te nehenehera'a e fa'ahotu na roto i te ho'e taviri roro uira e o te titau ra ia roa'a mai te mau matete i Farani e aore ia te Araao.

Te faito o te tauturu, 'eita ia e hau atu i te  7 000 000 Farane, 'eita ato'a e tahiti atu i ni'a mai i te 70% i te faito ta'ato'a no te mau ha'amau'ara'a i ravehia i Porinetia farani.

 

  • Te faito « Fa'atupura'a na roto i te Rorouira », no te mau tino e mau 'opuara'a ta ratou o te hamani e aore ra o te  fa'ahotu i te mau tatarara'a rorouira ha'apapu mana 'ite ra, hamani ra e horo'a maira i te mau rotora'a, te mau ha'uti e te mau tatarara'a i te tamifitara'a, 'eiaha ra i te mau horo'a totaiete, i te harura'a mai i te hohoa e i te reo.

Te faito o te tauturu, 'eita ia e hau atu i te 500 000 Farane, 'eita ato'a e tahiti atu i ni'a mai i te 50% i te faito ta'ato'a no te mau ha'amau'ara'a i ravehia i Porinetia farani.

 

  • Te faito « Fa'ahuru-è-ra'a Rorouira », no te mau taiete a 3 atura matahiti vaira'a mai e o te hina'aro ra e fa'ao i roto i te mau rave'a rorouira i roto i ta ratou mau tapura 'ohipa e i te fa'anahora'a a te taiete, ia fa'ahuru-è-hia te te fa'anahora'a rorouira e ia mara'a i ni'a te fa'ahiahiara'a o te fa'arava'ira'a faufa'a a te taiete.

'Eita te faito o te tauturu e hau atu i te 6 000 000 Faran, 'eita ato'a e ha atu i te 50% i te faito ta'ato'a no te mau ha'amau'ara'a i ravehia i Porinetia farani.

 

E fa'ata'ahia ho'e Tomite tuatapapa hamanihia e 8 mero, no te horo'a mai i te mana'o no ni'a i te mau anira'a tauturu rorouira, e o te putuputu e 2 taime i te  matahiti. Na te Fa'aterera'a Rahi no te Fa'arava'ira'a Faufa'a Rorouira (FRFR=DGEN) e ti'a'au i te reira fa'anahora'a tauturu rorouira. E nehenehe e 'iriti i te pu'eparau tu'ura'a i'oa i roto i te DGEN (FRFR) e aore ra a 'iriti mai na ni'a i te tahua Natirara : www.service-public.pf/dgen

 

 

'Opuara'a Ture 'Ai'a no ni'a i te tuha'a o te Vanira

 

Te fa'ahotura'a e te tapiho'ora'a i te Vanira no Tahiti, e mea fa'aturehia ia i teie mahana na roto i te ho'e fa'aotira'a mana e e toru fa'aotira'a mana'o. Te fa no te 'Opuara'a Ture 'Ai'a o te ha'apapura'a ia i te porotita a te hau no ni'a i te ho'e hotu faufa'a 'anetihia faito  teitei.

 

No te ha'apapu i te mau ture no te maita'ira'a o te Vanira e te mau fa'anahora'a rau no te mau fa'arava'ira'a faufa'a, e titau te mau reni rarahi :

 

  • e fa'atiani ia fa'ahotuhia mai te Vanira faito maita'i hau atu i te fa'ahiahia ;
  • e ha'apapu i te mara'ara'a tamau o te hotu na ni'a i te rahira'a o te ma'a ;
  • ia hau atu te maramarama no te reira tuha'a ;
  • ha'apapu i te ta'amaita'ira'ahia na te Araao i te Vanira no Tahiti.

 

Na teie ture 'Ai'a e fa'ata'a papu mai i te tareni ete mau ha'a a te Pu a te Hau no te Vanira no Tahiti, ma te turu'i i ni'a i te anira'a no te Piira'a No te Vahi Tumu Paruruhia (PVP=AOP).

 

Na roto i te Fare a te Hau no te Vanira no Tahiti, e roa'a mai taua piira'a ra i roto i te piti no te 6 'ava'e no 2019.

 

 

20ra'a te fa'anahora'a no te Taupe'e no te Fariira'a Ratere 

 

Na Tahiti Fariira'a Ratere e fa'atupu mai, i te 20 ra'a no te Taupe'e no te Fariira'a Ratere i roto i te 'Aua Fa'a'ite'itera'a no Mama'o, Pape'ete, i roto e 3 mahana, mai te mahana pae 9 e tae atu i te tapati 11 no fepuare nei, mai te hora 8 i te po'ipo'i e tae atu i te hora 6 i te ahiahi, 'are'a i te tapati, e piri ia i te hora 4 i te ahiahgi.

 

Te tia'i rahihia maira teie fa'anahora'a matamua e te mau ti'a toro'a e na te huira'atira, hau atu e mea mama te mau ho'o o te mau titeti na ni'a ia Air Tahiti (ha'amamara'a mai te 30 % e tae atu i te 60 %). Te fa no te fa'aitoito ia i te huira'atia ia haere atu e  mata'ita'i i te mau motu : te nohora'a i o te ta'ata, i roto i te hotera rii na'ina'i, i roto i te mau hotera rarahi, i te mau nohora'a 'una'una, i te mau piha pahi, i te mau tere oriori na ni'a i te pahi e te tahi è atu huru nohora'a.

 

Ho'e area “B to B” o te tu'u ato'ahia mai no te mau ti'a no te fariira'a  ratere ia 'ite ratou i te reira. E fa'ata'ahia mai te mau 'iri fa'a'ite'itera'a tamoni 'ore na te piha ffariira'a ratere, na te ta'atira'a hotera 'utuafare fetii no Tahiti e no te  mau Motu na te Fare Ha'apiira'a Tuarua Hotera e na te poro ha'apiipiira'a a te CCISM.

 

Piri i te 16.000 feia mata'ita'i o te tia'ihia ra no taua fa'anahora'a ra. Hau atu i e 260 feia fa'a'ite'ite o tei haapapu mai e tae mai ratou, e 2017 i te 2016 ra. Ua fa'ata'a ato'ahia te tia'ira'a tamarii. I ma'iri a'e nei, hau atu i te 200 tamarii o tei fariihia'tu na. Te vai ato'a ra te fare tama'ara'a, te mau pupu'upa'upa Kaina, te vahi patara'a hoho'a. Te vaiato'a ra te vahi ha'apiira'a fa'ata'i Ukelele mai te hora 12 e te afa e tae atu i te hora 1 i te tahara'a mahana, no te fa'aineine i te huira'atira no te « harura'a ti'ara'a 'aito no te ao no te Ukelele  ».

 

I te taime tapera'a mahana, e fa'atere mai o Tahiti Fariira'a Ratere i mua i te mau ti'a toro'a no te fariira'a ratere ite mau tareni no te fenua nei ( fa'atianira'a i te huira'atira no te fa'anahora'a E fa'a'una'una vau i to'u 'Oire) e araao no 2018 nei. E taime matutu ato'ara'a te reira na Tahiti Fariira'a Ratere.

 

 

Hoho'a tapura 'ohipa fa'atianira'a i te huira'atira i te fariira'a ratere

 

Ua farii mai o Tahiti Fariira'a Ratere mai te tenuare 2018 maira i te pairatira'a i te fa'atianira'a i te huira'atira i te fariira'a ratere, ia au i teie mau fa rarahi e 4  :

1.         Fa'atianira'a i ni'a i teie uira'a « E aha te Fariira'a Ratere ? », no to'na faufa'ara'a, to'na teimaha i roto i ta tatou fa'arava'ira'a faufa'a. E tuha'a faufa'a rahi te reira no te fa'arava'ira'a faufa'a e no te fa'ahotura'a i to tatou nei Fenua.

2.         Te fa'a'ana'anataera'a i te feia 'api i ni'a i te mau 'a'amu faufa'a e i te titaura'a ti'ara'a toro'a fariira'a ratere.

3.         Te fa'a'itera'a i te huira'atira e ua riro te Fariira'a Ratere ei Mafatu no te 'Onara'a no Tahiti e no to'na mau Motu. E tareni ta tatatou tata'itahi, no te fa'ahotu i te fariira'a ratere.

4.         Te fa'a'amuira'a i te mau poro'i no te Fa'atianira'a i te Fenua nei e te mau poro'i 'opereperehia e to te araao o tei ha'apurorohia na roto i te porora'a rahi  « Tahiti E To'na mau Motu, Te mau Motu no te Mana » (« The Islands of Tahiti, Embraced by Mana » na roto i te reo  Peretane), o tei ha'apurorohia na roto i te Ao nei mai te 2016 maira, e Tahiti Fariira'a Ratere e to'na mau ti'a araao e to'o 'ahuru mamaha.

E 4 tapira'a o tei tapa'ohia mai no te tapura 'ohipa « Fa'atianira'a i te Fenua nei 2018 » : te huira'atira no te fenua nei, te feia 'api porinetia, te mau ti'a toro'a no te Fariira'a Ratere, te mau Pumana.

 

No te mau tapira'a e te mau fa i tarahia'tu na, ua fa'ata'a o Tahiti Fariira'a Ratere ho'e fa'anahora'a Fa'atianira'a i te Fenua nei i te Fariira'a Ratere no teie matahiti  2018 :

 

1.         te hamanira'a ho'e hoho'a tu'ati'atira'a e te mau pou tu'ati'atira'a mai 2016 maira;

2.         Te autaipera'a e te faito teitei roa 'ae no te Ao nei no te Ukelele fa'atupuhia e TNTV  ;

3.         Te ti'a'aura'a i te tapura 'ohipa  « E Fa'a'una'una Vau i To'u 'Oire » ;

4.         Te tamaura'a i te ha'apuroro na roto i te fa'anahora'a a TNTV i te hepetoma no ni'a i te Fariira'a Ratere  ;

5.         Te fa'anahora'a i te fariira'a i te mau manua «Fa'atianira'a i te Feia 'Api Porinetia»;

6.         Te fa'atupura'a i te mau Tata'ura'a no te Fariira'a Ratere

7.         Te fa'atupura'a i te tere pere'o'o mata'ina'a  « Te mau Toro'a no te Fariira'a Ratere » no te mau piahi taure'a porinetia.

 

Ho'e piira'a no te mau 'opuara'a fariira'a ratere o tei fa'ata'a ato'ahia no teie matahiti 2018, paturuhia e Tahiti Fariira'a Ratere.

 

 

'Iritira'a i te mau  ha'apiipiira'a no te fa'aineine i te Parau Tu'ite a te Haunui no te Toro'a Tuati ma'i no te matahiti 2018

 

Mai te matahiti tata'itahi, e faatupu te Fa'aterera'a no te 'Ea i t tata'ura'a fa'aora'a i roto i te ha'apiira'a i te toro'a Tuati Ma'i ia roa'a mai te Parau Tu'ite a te Haunui. No 2018, ua tuhahia ratou mai teie nei :

 

- e 20 parahira'a fa'ataahia no te mau tino o tei manuia mai i roto i te tata'ura'a ;

 

- e 6 parahira'a fa'ataahia na te mau tino e fatu ra i te Parau Tu'ite a ta Haunui no te toro'a Tauturu-Rapa'au ma'i e aore ra Tauturu no te 'atu'atu i te tupura'a o te mau 'aiu u'i riihou   ;

 

- 1 parahira'a no rapaeau fa'ata'ahia na te mau tino fatu i te Parau Tu'ite toro'a Tuati Ma'i e aore ra Parau Tuite e nehenehe e mau i te toro'a Tuati ma'i o tei roa'a na i roto i te ho'e fenua no te Auho'era'a 'Europa ;

 

- 3 parahira'a fa'ata'ahia no te tino tata'u no roto i te piha no te matahiti matamua no te mau Ha'apiira'a no te 'Ea (PACES) ;

 

- 1 parahira'a fa'ata'ahia na te 'aito no te tata'uraa no te ora'a i roto i te tata'ura'a 2017 o tei fana'o na i te ho'e fa'ataimera'a ha'apiipiira'a.

 

Tera rahira'a mau parahira'a, ua fa'aotihia ia, ia au i te rahira'a e nehenehe e fariihia mai i roto i te ha'apa'arira'a o te mau Piahi Tuati Ma'i i roto i te mau Pu no te 'Ea a te Hau e Unuma no  te Hia'aira'a o te Haufenua i te Tuati Ma'i. E tupu te ha'amatara'a ha'apiira'a i te monire 3 no tetepa 2018.

 

 

Fa'aotira'a mana no te ti'ara'a 'ohipa a te mau Fa'aa'o no te mau 'ohipa tu'aro

 

Ua ha'amana te Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau e hapono i roto i te 'Apo'ora'arahi no Porinetia farani ho'e 'opuara'a fa'aotira'a mana no te 14 no titema 1995 fa'atauihia, no no ni'a i te papature no te mau ti'ara'a 'ohipa a te mau Fa('aa'o no te mau 'Ohipa Fa'a'eta'etara'a tino e a te mau Tu'aro no Porinetia farani nei.

 

Ta ratou tareni o te ti'a'aura'a ia i te ta'ato'ara'a no te mau tapura 'ohipa fa'a'eta'etara'a tino e tu'aro. E titauhia ratou ia vai tu'ati noa i te P no te Feia 'Api e no te mau Tuaro.

E hi'opo'a noa ato'ahia te mau parau tu'ite a te reira mau rave 'ohipa no te mau hia'aira'a o te hau no Porinetia farani, o  teie ratou  :

 

  • te Parau 'Ihi 'imira'a e 'ihi rave'a no te mau tapura 'ohipa fa'a'eta'etara'a tino e tu'aro  (STAPS), noa'tu e aha te huru faito (faito II) ;
  • te parau tu'ite Teitei Haunui no te Feia 'Api, no te Ha'apiira'a e no te Tu'aro (DESJEPS), 'aravihira'a  «tuha'a tu'aro», noa'tu e aha te faito (faito II).
  • Te parau tu'ite teitei Haunui no te feia 'api, no te ha'apiira'a e no te tu'aro (DESJEPS), 'aravihira'a i te tu'aro, faito «hopura'a na raro» (faito II) ;
  • te Pereve Haunui ha'apii tu'aro tuarua  (BEES 2°) e aore ra Teitei, faito           « hopu hohonu» (faito II).

 

E titauhia no te reira, ho'e tata'ura'a no te tihepura'a mai i te mau Fa'aa'o no te mau Tapura 'Ohipa Fa'a'eta'etara'a tino e Tu'aro a te hau no Porineia farani, o tei tapurahia no 2018.

 

 

Ture 'Ai'a no ni'a i te 'Ea, te Mapuru a'ea e te Parurura'a i ni'a i te 'Ohipa

 

Ua ha'amana te 'Apo'ora'a a te mau Fa'aterehau no te hapono i roto i te 'Apo'ora'arahi no Prinetia farani, ho'e 'opuara'a ture 'Ai'a no ni'a i te mau fa'anahora'a no ni'a i te 'Ea, te Mapurua'ea e te Parurura'a i ni'a i te Ravera'a 'ohipa.

 

'Oia mau, te 'Ea e te Mapurua'ea e te Parurura'a i ni'a i te ravera'a 'Ohipa e mea faufa'a rahi mau ia no te ta'ata, no te mea te 'atu'atura'a i te 'Ea, te Mapurua'ea, te fa'arahi ato'a ra ia i te itoito o te rave 'ohipa.

E na roto te fa'a'ohipara'a i te reira i te papature rahi no te mau puta I e tau i te i te V, 'eiaha ra te fa'anahora'a no te 'irava Lp. 4112-1 no te reira noa ture ra.

 

No ni'a te reira mau fa'aturera'a i te :

  • mau fa'ahepora'a i te fatu 'ohipa i te pae no te parurura'a 'eiaha ia ro'ohia e te 'ati (fa'aarara'a e horora'a e tapun i te ati) e te mau fa'anahoraa no te paruru i te tahi faito rave 'ohipa (feia 'api, mau vahine hapu),
  • mau ture no te 'ea, no te mapurua'ea e no te parurura'a 'eiaha ia ro'ohia e te 'ati, o e titauhia ia faaturahia te mau a'ahepora'a no te mau fare tahua (te mau fare pape, te tamahanahanara'a, te mau horora'a ia tupu ana'e te 'ati) l;
  • te mau ture no te mau 'ahu ravera'a 'ohipa e te mau mauha'a parurura'a ;
  • te mau ture no te ravera'a 'ohipa mata'i varavara ;
  • te mau fa'aturera'a no te arai i te mau fifi no te mau tao'a e ura hanoa, te mau ra'au ta'ero...) te tahi mau 'ohipa fifi, (tape'ara'a i te mau paura).
  •  

E 3 matahiti te pu'etau hope'a roa no te mau taiete 'ohipa no te fa'anahonahora'a i taua mau materia ra, ia au i teie 'opuara'a ture a te Haufenua.

 

 

'Opuara'a putura'a parau ha'amaramaramara'a no ni'a i te mau ha'aputura'a porinetia i Niu-Terani

 

Mai te 2016 maira, ua fa'ahaere mai te Fare Manaha no Auckland i te ho'e 'opuara'a no te ho'e roara'a e 3 matahiti no te 'amui i temau tauiha'a rau ato'a no Patitifa, o tei 'apapahia i roto i te mau ana fenua no te Fare Manaha. Te fa a te reira 'opuara'a, te « 'Opuara'a Fa'aora'a i roto i te Putura'a Tauiha'a no Patitifa » (PCAP=OFPP), o te fa'aoraora fa'ahoura'a ia i te mau putura'a tauiha'a ma te ani i te feia e mau ra i te 'ite ia haere atu e 'ai'opere i to ratou 'ite'aravihi, na roto i te totaiete no  reira mai ratou tata'itahi.

 

I muri mai i te mau Motu Raroto'a e no Fiti, ua ani ato'ahia mai te totaiete tahiti ia 'amui atu i roto i te reira taiete rahi no te rave i te 'ohipa noa a i ha'ahia mai e to tatou mau taea'e no Patitifa. E 350 rahira'a tauiha'a porinetia o te hi'opo'a matutu maita'ihia'tu e o te fa'a'ite'itehia'tu i roto i te Fare Manaha no Auckland, ma teie titaura'a no te fa'a'ite'ite i te ta'ato'ara'a no te reira mau putura'a tauiha'a no Patitifa.

 

Ua titau manihinihia mai te Fare Manaha no Tahiti e no te mau Motu ia 'amui atu i roto i te reira 'opuara'a. Na roto i te reira autaipera'a e te Fare Manaha no Auckland, e nehenehe ia ta te Fare Manaha no Tahiti e te mau Motu e haruharu mai i te mau ha'amaramaramara'a no te mau tauiha'a porinetia i Auckland, i Niu-Terani, no te fa'arava'i roa'tu i te mau putura'a tauiha'a farani. E fa'atere ato'ahia'tu te reira huru tapura 'ohipa e te Fare Manaha Te Papa no Wellington, 'inaha, ua fa'ata'ahia ho'e farereira'a i roto i taua tere ra i Niu-Terani. 

 

Ua riro te reira farereira'a no te mau 'ohipa 'amuira'a e no te 'ihi ma'imira'a ei fana'ora'a no te Fare Manaha no Tahiti e no te mau Motu. Na te reira ato'a e ha'afaufa'a roa'tu a i te mau tauiha'a putu a te mau totaiete ta'ere no Patitifa. Ua titau manihinihia te ta'ato'ara'a no te totaiete porinetia i Niu-Terani, ia 'amui mai i roto i te reira 'oro'a o te tupu i te  16 no fepuare i te Fare Manaha no Auckland.