Peretītenira’a

Ua tere atu te Peretiteni no Porinetia farani, o Edouard Fritch, e hō'ē tuha'a rahi no tā'na 'Āpo'ora'ahau, i te mahana toru iho nei, i Ra'iatea, i ni'a i te Marae no Taputapuatea, no te fa'ahanahana i te hō'ē Mahana no te Faufa'a Tupuna fa'atupuhia e te 'Ōire, no te tapa'ora'ahia mai nei te Marae no Taputapuatea ei faufa'a tupuna no te ao a te UNESCO. Ua tupu taua fa'ahanahanara'a ra i te reira mahana, i mua ato'a i te aro o te Tomitera Teitei, René Bidal, e i te Tavana 'Ōire no Taputapuatea, o Thomas Moutame.

 

I muri a'e i tō 'na pata'uta'ura'a atu i te hō'ē paripari fenua, na roto i te reira, te raperara'a i te 'i'oa no te Marae no Taputapuatea i te raverara'ahia, ua fa'aha'amana'o mai te Peretiteni Fritch i tō 'na 'oa'oa rahi, i Taratovia, i te fenua Poronia, i te 9 ra no tiurai i ma'iri noa a'e nei, i te taime i fa'aarahia mai ai e ua tapa'ohia i roto i na faufa'a tupuna 1 073 a te Ao fa'atere'auhia e te UNESCO, no te mau huru faito ato'a. « 'Āue ia 'itera'a hanahana rahi no Porinetia e, no te nūna'a porinetia ihoa ra, tera ra, no te faufa'a ta'ere porinetia ato'a ihoara o te fa'a'itehia maira na roto i te Marae no            Taputapuatea », o ta Edouard Fritch ia i fa'atumu papu mai.

 

Ua hina'aro 'ōia e ha'amauruuru i te mau ta'ata ato'a o tei ha'a mai na ma to rātou ta'ato'ara'a, ia tupu ihoa taua 'itera'a na te ao, ma te ha'amata na ni'a i te ha'amauruurura'a i te Haunui o tei paturu papu maita'i mai i te i'oa o Taputapuatea, te tōtaiete huira'atira ato'a no Ra'iatea e tae noa'tu i te mau ti'a e te mau pū mana o tei ha'a mai na no taua 'ōpuara'a ra. Ua ha'amauruuru ta'a-è ato'a o Edouard Fritch, i te tino matamua roa o tei ani na i taua tapa'ora'ahia ra ia Taputapuatea ei faufa'a na te ao a te UNESCO, o Maco Tevane, e tae roa mai i na ti'a mana e toru no te mau 'ihi'ite tumu no 'Ōpoa, te Tavana 'Ōire e Peretiteni no te Tomite Ti'a'au i te pu'eparau o Taputapuatea, o Thomas Moutame, te Ra'atira i te 'Ōpuara'a a te Tomite 'aivana'a, o Richard Tuheiava, o tei fa'a'ohipa vitiviti a i taua pu'eparau ra na roto i te Piha 'Āpi no te Fa'arava'ira'a Faufa'a e te Ta'atira'a Na Pàpà e Va'u, e tae roa mai ai, ia Jean-Brice Herrendschmidt, te rahua tumu no te ha'amaita'i papu maita'ira'a i te pu'eparau i tu'uhia'tu i mua i te UNESCO.

 

Ua riro taua Raperara'a ra ei ha'amatara'a no te hō'ē tuha'a 'āpi, 'inaha, e fa'ao mai 'ōia i te mau tapura 'ohipa no te fa'ahereherera'a e no te ha'afaufa'ara'a i te maita'i mai tei au i te mau fa'auera'a a te UNESCO. « No teie taime, e mea rahi a o te toe nei ia ravehia e te 'ā'anora'a no te tahora ta'ere o te Marae no Taputapuatea e fa'aherehere, no te hō'ē 'ā'anora'a rahi hau atu i te 5 000 tā fenua, o te reira ta tātou tareni rahi roa », o ta te Peretiteni ia i tatara atu. Hau atu i te reira, e mea titau ato'ahia ia fa'anahonaho papuhia hō'ē vahi fariira'a ateatea maita'i e tae noa'tu i te mau fare pūhapara'a o te titauhia ia faati'ahia, ia au i te huru hanira'a 'āpi o te mau ratere i taua marae ra.

 

Ua fa'a'ite atu te Peretiteni, e fa'ahaerehia hō'ē tapura 'ohipa rahi, i raro a'e i te fa'aterera'a a te Fa'aterera'ahau no te Ta'ere, o tei ha'amatahia i teie nei a. Te reira tapura 'ohipa, no te fa'anahonahora'a ia i te tahua fenua no te Marae no Taputapuatea, no te farii nahonaho maita'ira'a'tu i te rahira'a naho'a ratere e manii mai na Fare'ofe mai, i reira e ravehia ai te fariira'a atu ia rātou. E rave 'āmuihia te reira mau fa'anahonahora'a, mai to te hiti tahatai ato'a, e te paturura'a a te mau Fa'aterera'ahau at'a e o atu i roto, mai te Fa'aterera'ahau no te Fariira'a Ratere, tera ra, tae noa ato'a atu, i te 'Ōire iho no Taputapuatea.

 

Ei fa'ahopera'a, ua ha'apoupou maita'i o Edouard Fritch, i te mape'era'a a te Haunui, na roto i te paturu pāutuutura'a mai i taua tapura 'ohipa rahi ra, na roto i te fa'aaura'a o te Ta'ere o tei tu'urimahia i te 'āva'e mati i ma'iri a'e nei, i Paris.